آیا باید از واکنش مردم به مرگ مرتضی پاشایی تعجب کرد؟

در روزهای اخیر انواع و اقسام تحلیل‌های مختلف از سوی افراد مختلف در مورد واکنش مردم در برابر مرگ مرتضی پاشایی منتشر شده است و بسیاری از افراد شگفتی خود را از این داستان اعلام کرده‌اند. شگفتی‌ای که از نگاه من بی‌دلیل و بدون هیچ پشتوانه‌ای است زیرا اگر با مفهوم مانند Filter Bubble یا همان حباب فیلتر آشنا باشید این سطح واکنش برای‌تان کاملا قابل درک خواهد بود.

اما قبل از اینکه در مورد داستان حباب فیلتر و رابطه آن با مرگ مرتضی پاشایی صحبت کنم باید به این نکته اشاره کنم که تحلیل من براساس درکی است که از شبکه‌های اجتماعی دارم و تحلیل‌ها و تحقیق‌هایی که در این زمینه انجام داده‌ام و در این داستان به هیچ عنوان وارد بحث جامعه‌شناسی نمی‌شوم زیرا در این زمینه تخصص آنچنانی‌ای ندارم 🙂

حباب فیلتر چیست؟
اگر بخواهم حباب فیلتر را به صورت خلاصه توضیح بدهم، باید آن را شرایطی گفت که نتایج و محتوایی که شما در دنیای مجازی مشاهده می‌کنید براساس تمایلات شماست. به عنوان مثال فیس‌بوک محتوایی که شما در دیوار یا Wall حساب‌تان مشاهده می‌کنید را به کمک صدها ویژگی رتبه‌بندی و نمایش می‌دهد. به همین دلیل است که ممکن است شما از یک صفحه یا دوست‌تان ده‌ها محتوای مختلف به صورت روزانه مشاهده کنید اما از یک دوست صمیمی خود هفته‌ای یکبار مطلبی مشاهده کنید.

این وضعیت باعث می‌شود که شما بعد از مدتی تنها چیزهایی که دوست و علاقه به آنها دارید را مشاهده کنید. مثلا اگر شما در گوگل در مورد محسن نامجو جستجو کنید و در فیس‌بوک هم ترانه‌های مربوط به محسن نامجو را بازنشر کنید، گوگل و فیس‌بوک بعد از مدتی محتوایی را که مربوط به محسن نامجو و سبک موسیقی وی است را به شما نمایش می‌دهند.

تصویر زیر دقیقا نشان دهنده حباب فیلتر است به گونه‌ای که شما در یک حباب قرار می‌گیرید و تنها چیزهایی را مشاهده و می‌خوانید که به آنها علاقه نشان داده‌اید.

حباب فیلتر
حباب فیلتر (منبع)

رابطبه حباب فیلتر و داستان مرگ مرتضی پاشایی چیست؟
با این توضیح کوتاه در مورد حباب فیلتر، حالا بگذارید به داستان مرتضی پاشایی بازگردم.

با نگاهی به مقاله‌ها و مطالبی که در مورد واکنش مردم به مرگ مرتضی پاشایی منتشر شده است به راحتی می‌توان چهره شوکه شده برخی از تحلیل‌گران را دید به گونه‌ای که این واکنش مردم را خارق‌العاده و غیرمنتظره می‌دانند.

اما اگر واقعیت را بخواهید بدانید باید گفت که این تحلیل‌گران در حقیقت این واکنش را به این دلیل فوق‌العاده و غیرمنتظره می‌دانند چون آن را در حباب خودشان غیرمنتظره می‌دانند در حالی که از نگاه کاربری که ترانه‌های مرتضی پاشایی را منتشر و آخرین اخبار مربوط به وی را دنبال می‌کرده کاملا عادی است.

مشکل اساسی در داستان شگفتی تحلیل‌گران این نکته است که آنها فکر می‌کنند جامعه ایران همان ۱۰۰ یا ۱۰۰۰ نفری هستند که با آنها دوست هستند، دوستانی که قطعا از نظر دیدگاهی به یکدیگر نزدیک هستند چون اگر دیدگاه یکسان نداشتند، به هیچ عنوان دوست نمی‌شدند. به عنوان مثال هیچ گاه این افراد با یک جوان ۱۸ ساله که صفحه لیدی گاگا را لایک زده و یا عکس‌های اخیر کیم کارداشیان را منتشر می‌کند دوست نیستند و اگر هم باشند به احتمال زیاد دوستی خودشان را با وی قطع می‌کنند!

برای همین واکنش مردم به مرگ مرتضی پاشایی را می‌توان کاملا عادی و معمولی دانست، اگر و تنها اگر از حبابی که دور و بر خودمان ایجاد کرده‌ایم خارج شویم. خلاصه کلام آنکه این واکنش چیز خارق‌العاده و عجیبی نبوده است و در آینده هم بارها اتفاق خواهد افتاد.

در نهایت هم سه نکته زیر را بد نیست بیان کنم:

  • شبکه‌های اجتماعی زمانی ابزار خوبی برای تحلیل هر جامعه هستند که فاکتورهای مختلف دیگری از دنیای واقعی را نیز در آن دخیل کنیم.
  • در برنامه پرگار بی‌بی‌سی فارسی که مدتی قبل پخش شده است، در مورد حباب فیلتر صحبت کرده‌ام که می‌توانید آن را از اینجا تماشا کنید.
  • اگر می‌خواهید در مورد حباب فیلتر بیشتر بدانید، بد نیست کتاب The Filter Bubble: What The Internet Is Hiding From You را بخوانید و یا سخنرانی تد نویسنده این کتاب را در اینجا که با زیرنویس فارسی در دسترس است تماشا کنید.
نوشتن دیدگاه