اینستاگرام چگونه در ایران فیلتر خواهد شد؟

اپلیکیشن اینستاگرام
Erik Lucatero / Usplash

طی روزهای گذشته پس از انتشار خبر صدور حکم قضایی برای فیلترینگ اینستاگرام و ابلاغیه تعیین تعرفه اینترنت جداگانه با قیمت بالا برای استفاده از آن، بحث‌های زیادی درباره سرنوشت این شبکه اجتماعی در میان کاربران ایرانی ایجاد کرده است.

این موضوع در حالی داغ شده است که هنوز به‌صورت دقیق مشخص نیست که اینستاگرام سرنوشتی همانند فیلترینگ پیام‌رسان تلگرام در ایران خواهد داشت یا اعمال محدودیت‌های حجمی و افزایش هزینه‌های بسته‌های اینترنتی مصرفی کاربران، سیاستی خواهد بود که مقامات ایران برای محدود کردن کاربران اینستاگرام در پیش خواهند گرفت.

داغ شدن بحث فیلتر شدن اینستاگرام

همزمان با فیلترینگ تلگرام در اردیبهشت ماه ۹۷، بحث‌های مختلفی درباره مسدود‌سازی اینستاگرام نیز مطرح شده بود که سرانجام پس از چند ماه، گفت‌وگوهای اخیر مسئولان تصمیم‌گیرنده در خصوص وضعیت دسترسی کاربران ایرانی به اینترنت نشان می‌دهد که فیلتر کردن اینستاگرام در کشور وارد مرحله جدی‌تری شده است. البته این موضوع با ابهاماتی مواجه است که سبب می‌شود به‌طور دقیق نتوان درباره این تصمیم اظهار نظر کرد.

در ۱۱ دی ماه ۱۳۹۷، جواد جاویدنیا، دبیر فعلی کارگروه تعیین مصادیق مجرمانه در گفتگو با ماهنامه پیوست اعلام کرد که برای اولین‌بار مسئولان تصمیم‌گیرنده درباره سیاست‌های کلی وضعیت اینترنت ایران در شورای عالی فضای مجازی، برای یک شبکه اجتماعی و اپلیکیشن، محدودیت ترافیکی در سطح کل کشور تعیین کرده‌اند.

براساس آنچه که جاویدنیا ادعا کرده است، حجم ترافیک مصرفی کاربران اینستاگرام در ایران، از میزان محدودیت تعریف شده توسط آن‌ها عبور و به همین دلیل دادستانی کل کشور دستور قضایی مسدود‌سازی اینستاگرام را صادر کرده است. نکته جالب در این ادعای جاویدنیا آن است که این محدودیت چه میزان بوده است، بر چه اساسی تعریف و چگونه این میزان محدودیت محاسبه شده است.

از طرفی گفته‌های محمدجواد آذری جهرمی، وزیر ارتباطات و فن‌آوری اطلاعات نیز نشان می‌دهد که حقیقت ماجرا آنچنان مرتبط با حجم ترافیک مصرفی کاربران اینستاگرام در کل کشور نیست و بیشتر به انگیزه‌های سیاسی و دغدغه‌های مذهبی و فرهنگی برخی از مسئولان تصمیم‌گیرنده در این حوزه مربوط است.

علاوه بر این آذری جهرمی در واکنش به اظهارات جاویدنیا درباره حکم قضایی برای فیلترینگ اینستاگرام، گفته است که «شفاف اعلام کنند اگر اینستاگرام را فیلتر کردند، از فردا در کشور چه اتفاقی رخ خواهد داد و این موضوع در زندگی مردم و توانمندی‌های داخلی چه تاثیری خواهد گذاشت؟»

گمانه‌زنی‌ها درباره نحوه فیلتر کردن فیلترینگ

با توجه به صحبت‌های مختلف مقامات ایرانی در زمینه فیلتر شدن اینستاگرام، یکی از سؤالات اساسی در این میان آن است که اینستاگرام چگونه فیلتر خواهد شد؟ آیا به صورت کامل همانند فیس‌بوک، توییتر و سایر سرویس‌هایی که در گذشته فیلتر شده‌اند از دسترس کاربران خارج خواهد شد، یا آنکه به صورت ویژه با یک اپلیکیشن تحت کنترل و محدود شده آن را جایگزین خواهند کرد. نحوه فیلترینگی که درخصوص مسدودسازی تلگرام و دسترسی آزاد به محتوای سانسور شده در نسخه‌های هاتگرام و تلگرام طلایی شاهد آن هستیم.

هرچند که تا به امروز به‌صورت رسمی و حتی غیررسمی به هیچ اپلیکیشن جایگزینی از سوی مقامات ایرانی و رسانه‌های نزدیک به حکومت برای دسترسی کاربران به محتوای اینستاگرام‌شان در زمان فیلتر شدن آن اشاره نشده است؛ اما با در نظر گرفتن انگیزه‌های فیلترینگ اینستاگرام که همانند تلگرام یکی از دلایل اصلی آن، نظارت بر داده‌های کاربران است و دیگر آنکه مسئولان فیلترینگ بتوانند به راحتی محتوای در دسترس کاربران را سانسور کنند، این اقدام را می‌توان پیش‌بینی کرد.

راهکارهای جایگزین فیلترینگ برای محدود‌سازی کاربران

انتشار نامه محرمانه مربوط به ابلاغیه مرکز فضای مجازی توسط حسین فلاح جوشقانی، معاون وزیر و رئیس سازمان تنظیم مقررات ارتباطات رادیویی در توییتر در مورد درخواست از شرکت‌های ارائه دهنده خدمات اینترنتی برای فروش بسته‌های اینترنتی ویژه اینستاگرام، نشان می‌دهد که حکومت ایران به دنبال راهکارهای جایگزین به‌جای فیلترینگ جهت محدودسازی کاربران است.

با در نظر داشتن این فرض که مسئولان ایرانی با فروش بسته‌های اینترنتی ویژه و افزایش هزینه‌های استفاده از یک سرویس آنلاین، به دنبال منع کاربران اینستاگرام هستند، می‌توان آن را یک مثال واضح از نقض بی‌طرفی اینترنت قلمداد کرد.

در همین مورد، اگر بخواهیم از نگاه فنی به این روش از فیلترینگ نگاه کنیم، آنچه مقامات ایرانی در نظر دارند به این صورت است که ابتدا دسترسی عمومی کاربران از طریق اینترنت مورد استفاده معمول‌شان به اینستاگرام را به‌صورت کامل مسدود کرده و اگر کاربری بخواهد از این شبکه اجتماعی استفاده کند، باید یک بسته اینترنتی ویژه خریداری کند که دسترسی از طریق آن تنها امکان‌پذیر است. به عبارتی دیگر در چنین شرایطی، کاربران ایرانی برای دسترسی به اینستاگرام نیاز به خرید بسته‌های اینترنتی ویژه با هزینه‌های بیشتر خواهند داشت.

هر چند که شما با خواندن پاراگراف بالا ممکن است ایرادی در این کار نبینید، اما باید گفت که این روش از فیلترینگ باعث خواهد شد که قشر خاصی از جامعه به اینستاگرام در حالی دسترسی پیدا کنند که عده زیادی به دلیل قیمت بالای احتمالی این بسته‌ها، آن را باید کنار بگذارند.

فارغ از این موضوع، این نوع محدودسازی را می‌توان روشی هوشمند از سوی حکومت ایران برای مدیریت واکنش‌های به فیلترینگ یک سرویس آنلاین دانست. به صورتی که ابتدا با ایجاد محدودیت و ارائه بسته‌های ویژه برای دسترسی به اینستاگرام، تعداد کاربران آن را در مرحله نخست با کاهش چشم‌گیر مواجه خواهد شد و پس از مدتی، حکومت به‌راحتی می‌تواند ارائه این بسته‌های ویژه را برای تعداد کاربران محدود آن، به‌صورت کامل با حواشی کمتر متوقف کند.

در همینجا بیان این نکته نیز دارای اهمیت است که این روش فیلترینگ و مدیریتی، به افزایش درآمد شرکت‌های ارائه دهنده خدمات اینترنتی کمک زیادی خواهد کرد.

استفاده از فیلترشکن، راه مقابله با فیلترینگ اینستاگرام

با توجه به آنچه در بالا گفته شد، راحت‌ترین و کم‌هزینه‌ترین راه مقابله کاربران پس از فیلتر شدن اینستاگرام، استفاده از فیلترشکن و وی‌پی‌ان برای دسترسی مجدد به این شبکه اجتماعی است. هر چند که می‌توان انتظار داشت که احتمالا در هفته‌های اولیه مسدود‌سازی اینستاگرام مشکلات زیادی در اتصال به فیلترشکن‌های مختلف و همچنین وی‌پی‌ان‌ها به‌وجود آید، اتفاقی که در هفته‌های اولیه پس از مسدودسازی تلگرام نیز رخ داد.

از همین رو اگر شما یکی از کاربران تلگرام در ایران هستید، آنقدرها نباید در مورد مسدود شدن اینستاگرام نگران باشید، هر چند که این موضوع از نقض بی‌طرفی و آزادی اولیه کاربران اینترنت در ایران توسط حکومت کم نمی‌کند.


این مطلب را برای رادیو فردا نوشته‌ام و به همین دلیل این مطلب ابتدا در رادیو فردا و سپس در اینجا منتشر شده است. شما می‌توانید تمامی مطالب نوشته شده توسط من در رادیو فردا را در اینجا دنبال کنید.

نوشتن دیدگاه

سایفرپانک، کتابی که کتاب نیست!

کتاب «سایفرپانک: آزادی و آینده اینترنت یا Cypherpunks: Freedom and the Future of the Internet» را حدود یک سال پیش خریده بودم و در لیست کتاب‌هایی بود که باید هر چه زودتر می‌خواندم چون موضوع کتاب یکی از محبوب‌ترین موضوع‌های من است. این کتاب که نام جولیان آسانژ را به عنوان نویسنده با خود به یدک می‌کشد، در نگاه اول کتاب جذابی به نظر می‌رسید اما با خواندن فصل اول آن دیدگاهم به صورت کامل در مورد آن عوض شد و از یک کتاب هیجان‌انگیز به یک کتاب زیر حد متوسط رسید!

دلیل این اتفاق هم به ساختار کلی کتاب بازمی‌گردد که این کتاب در حقیقت کتاب نیست بلکه متن گفتگوی ۴ نفر است که تحت عنوان یک کتاب چاپ شده است! مثلا فرض کنید که شما با چهار نفر در حال گپ هستید و سپس متن کامل آن گپ را به عنوان کتاب منتشر می‌کنید.

همانگونه که گفتم این کتاب حاوی متن صحبت‌های ۴ فردی است که در دنیای اینترنت حرف‌های زیادی برای گفتن دارند؛ این ۴ نفر عبارتند از: جولیان آسانژ که با وب‌سایت ویکی‌لیکس و انتشار اسناد محرمانه دولت آمریکا به شهرت جهانی رسید، جیکوب اپلبام که یکی از افرادی اصلی توسعه‌دهنده پروژه تور (Tor)‌ است، جرمی زیمرمن که یکی از افراد پرسابقه در زمینه دفاع از آزادی اینترنت است و اندی مولر هکر آلمانی که یکی از اعضای پرسابقه کلوب کامپیوتری هرج و مرج (Chaos Computer Club) بوده است.

در این کتاب این ۴ نفر به نکات جالبی در مورد دسترسی آزاد اطلاعات، آزادی دسترسی به اینترنت و… می‌پردازند که بسیاری از آنها برای اکثر کاربران ایرانی ممکن است رادیکال به نظر برسد. مثلا در بخشی از این کتاب در مورد سانسور اینترنت صحبت می‌شود و در آن هر ۴ نفر بر روی این نکته اتفاق نظر دارند که اینترنت به هیچ عنوان و تحت هیچ شرایطی نباید سانسور شود و کاربران اینترنت باید این قدرت را داشته باشند که چه چیزی را مشاهده کنند و چه چیزی را نه. یا آنکه در بخشی دیگر به این نکته اشاره می‌شود که اکثر مقامات و افراد در مورد جنگ سایبری حرف می‌زنند در حالی که هیچ کس، حتی یک نفر در مورد صلح سایبری سخنی نمی‌گوید.

علاوه بر این در بخشی از کتاب به نکته‌ای جالب اشاره می‌شود که توسط مسئولین ایران هم برای توجیه سانسور اینترنت بسیار مورد استفاده قرار می‌گیرد: اینترنت باید برای مقابله با بچه‌خواهی، تروریسم، پولشویی و موارد مخدر کنترل و سانسور شود.

خلاصه کلام آنکه هر چند که نام آسانژ بر روی این کتاب خورده است، اما خواندن و نخواندن آن آنقدرها فرقی نمی‌کند چون هیچ نکته مهم فلسفی‌ای در این کتاب نمی‌آموزید و تنها متن گفتگوی چهار نفر را می‌خوانید.

کتاب‌هایی دیگری که خوانده‌ام و در مورد آنها نوشته‌ام را اینجا می‌توانید ببینید.

نوشتن دیدگاه

رابطه برجام با سانسور اینترنت در ایران چیست؟

TO GO WITH AFP STORY BY MOHAMMAD DAVARI - A picture taken of the screen of a laptop shows a webpage that appears when an Iranian user tries to visit websites which are blocked by the government, on May 13, 2013 in the Iranian capital Tehran. The top line reads in Farsi "Year of political and economical epoch," referring to supreme leader, Ali Khamenei who has named the new Iranian year and the bottom line reads in Farsi "Congratulation for the birthday of Fatima, Prophet Muhammed's daughter, Happy Mother's Day and Women's Day." Iran is tightening control of the Internet ahead of next month's presidential election, mindful of violent street protests that social networkers inspired last time around over claims of fraud, users and experts say. AFP PHOTO/ATTA KENARE

در طی چند روز گذشته یکی از خبرهایی که در بین کاربران اینترنت در ایران در حال دست به دست شدن است و بسیاری از روزنامه‌نگاران هم با هیجان به آن اشاره می‌کنند داستان رفع فیلتر شدن یوتیوب در ایران است. و خب در این میان به دلیل اجرایی شدن برجام و رفع تحریم‌های هسته‌ای علیه ایران، خیلی از افراد رفع فیلتر یوتیوب را به برجام ربط داده‌اند.

به همین دلیل سوالی که بسیاری در حال مطرح کردن آن هستند این است که آیا اجرایی شدن برجام با سانسور اینترنت در ایران رابطه دارد؟

پاسخ این سوال بسیار واضح است و دقیقا واژه هیچ است! واضح بودن پاسخ این سوال هم به این نکته باز می‌گردد که برجام در مورد برنامه هسته‌ای ایران است نه آزادی‌های مدنی و حقوق شهروندی در ایران. و نکته جالب در این میان تکرار شدن تاریخ است به گونه‌ای که دقیقا همین شرایط را در زمانی که روحانی در انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۹۲ پیروز شد داشتیم و در آن زمان خیلی‌ها حرف از رفع فیلتر شدن توییتر، فیس‌بوک و… می‌زدند در حالی که با گذشت بیش از ۲ سال از آن روز، این وب‌سایت‌ها همچنان فیلتر هستند.

همانگونه که بیشتر از ۲ سال پیش در این مطلب عنوان کردم، رفع فیلترینگ اینترنت در ایران بیشتر شبیه جوک است چون ساختار حکومتی در ایران بیش ۳۵ سال است که در حال سانسور به روش‌های مختلف و در زمینه‌های مختلف هستند و این ساختار با برجام و یک شبه آن را رها نمی‌کند.

البته باید به این نکته اشاره کنم که سانسور اینترنت در ایران در حال فروپاشی است به گونه‌ای که ۷۰ درصد از جوانان در ایران از فیلترشکن استفاده می‌کنند، اما این بدان معنا نیست که دستگاهی که میلیون‌ها دلار برای آن خرج شده است یک شبه از کار بیافتد و فیلترینگ اینترنت را حذف کند.

خلاصه کلام اینکه فیلترینگ اینترنت به مرور زمان بی‌معنی خواهد شد و به صورت یک شبه، بدون هیچ اطلاعیه و به دلیل اجرایی شدن برجام که هیچ ربطی به آزادی بیان ندارد اتفاق نمی‌افتد. وضعیت کنونی در دسترس بودن یوتیوب هم مانند گذشته به دلیل مشکل فنی بوده است و به زودی مانند گذشته مسدود خواهد بود 🙁

نوشتن دیدگاه

پیام خطای ۴۵۱

در سال‌های اخیر تمرکز دولت‌های برای کنترل و سانسور اینترنت بیش از پیش شده است و شاید بهترین نمونه آن را مقابله دولت‌های غربی و به خصوص آمریکا با وب‌سایت‌های تورنت که امکان دانلود فیلم‌ها، سریال‌ها، نرم‌افزارها و… را می‌دهند دانست.

به همین دلیل در سال‌های اخیر در زمانی که وب‌سایتی به دستور یک دولت مسدود می‌شد، پیام خطای مشخصی که نشان دهنده آن باشد که این وب‌سایت به دستور دولت مسدود شده است نمایش داده نمی‌شد و در بیشتر مواقع پیام نمایش داده شده پیام خطای ۴۰۳ بود:

پیام خطای ۴۰۳
پیام خطای ۴۰۳ (منبع عکس)

این عدم نشان دادن پیام مشخص باعث می‌شد که کاربران از سانسور صورت گرفته توسط دولت‌ها به صورت دقیق مطلع نشوند.

حالا خبر خوش آن است که از این پس وب‌سایت‌هایی که به دستور دولت‌ها مسدود و سانسور می‌شوند، پیام خطای ۴۵۱ ۴۱۵ را نمایش می‌دهند که نام آن برگرفته از کتاب «فارنهایت ۴۵۱» است، کتابی که یک رمان علمی- تخیلی در مورد سانسور حکومتی و کتاب‌سوزی است.

پیام خطای ۴۱۵
 نمونه‌ای از پیام خطای ۴۱۵ ۴۵۱‍

خلاصه کلام اینکه از این پس هر زمانی وب‌سایتی به درخواست دولتی سانسور و از دسترس خارج شود، پیام ۴۱۵ ۴۵۱ مانند آنچه که در تصویر بالا مشاهده می‌کنید نمایش داده خواهد شد؛ البته برخی دولت‌ها این امکان را دارند که از نمایش این پیام جلوگیری کنند؛ هر چند که اگر این کار را دولتی انجام دهد باید این سوال مطرح شود که از چه چیزی آن دولت می‌ترسد که از نمایش پیام خطای ۴۱۵ جلوگیری کرده است.

در هر صورت اگر زمانی پیام ۴۱۵ ۴۵۱ را مشاهده کردید، بدانید که آن وب‌سایت توسط یک دولت سانسور و مسدود شده است. البته می‌دانم که مفهوم سانسور از هر نظر برای من و شمایی که در ایران زندگی کرده‌ایم و یا می‌کنیم کاملا آشنا است و نیازی به دیدن پیام ۴۱۵ ۴۵۱ نیست!

پی‌نوشت: به دلیل بی‌دقتی در بخشی از متن نام خطا را ۴۱۵ عنوان کرده بودم که نام درست آن ۴۵۱ است 🙂

نوشتن دیدگاه

فیلترینگ اینترنت در ایران به کجا می‌رود؟

فیلترنت
منبع عکس: Comminit.com

داستان سانسور اینترنت و قطع دسترسی کاربران ایران به سرویس‌های مختلف داستانی است که دیگر عالم و آدم در مورد آن خبر دارد و زمانی که در مورد آن صحبت می‌شود، نیاز به هیچ مقدمه‌چینی‌ای نیست! برای همین بدون اینکه به مقدمه بپردازم، مستقیم سر اصل داستان می‌روم و به سوال عنوان این پست پاسخ می‌دهم که «فیلترینگ اینترنت در ایران به کجا می‌رود؟»

از نگاه من در یک سال اخیر و با رشد بیش از پیش تلفن‌های هوشمند در میان کاربران ایرانی، توجه مسئولین سانسورچی بیش از پیش به سمت تلفن‌های هوشمند رفته است به گونه‌ای که این روزها اخبار خیلی کمی در مورد فیلتر شدن فلان وب‌سایت به گوش می‌رسد و بیشتر اخبار سانسور مربوط به اپلیکیشن‌های مختلف است.

برای اثبات این ادعا هم می‌توان به گزارش‌های مختلفی که در مورد وضعیت فیلترینگ اینترنت در ایران و همچنین اخبار مرتبط به این موضوع منتشر می‌شود نگاه کرد و آن را با سال‌های گذشته مقایسه کرد. مثلا تنها کافی است که شش ماه آخر ریاست جمهوری احمدی‌نژاد را با شش ماه اول ریاست جمهوری روحانی مقایسه کرد و دید که چگونه در شش ماه آخر احمدی‌نژاد تمرکز ساختار سانسور ایران بر روی وب‌سایت‌های مختلف بوده است و با روی کار آمد دولت روحانی، این تمرکز به شدت به سمت اپلیکیشن‌های مختلف رفته است.

این تغییر جهت دوستان فیلترچی را می‌توان به دلایل مختلف مانند افزایش محبوبیت تلفن‌های هوشمند، افزایش محبوب اپلیکیشن مختلف (که به صورت جهانی است) و… توجیه کرد اما آنچه که از نظر من دارای اهمیت است این نکته است که فیلترینگ اینترنت در ایران در حال تغییر است و این تغییر به شدت هر چه تمام‌تر انجام می‌شود به گونه‌ای که رسانه‌های حامی سانسور اینترنت در ایران نیز تمرکز خود را برای فیلتر کردن وب‌سایت‌های مختلف از دست داده‌اند و هم اکنون به صورت پیوسته در حال نوشتن مقالات مختلف بر علیه اپلیکیشن‌های مختلف مانند وایبر، واتس‌اپ، اینستاگرام و… هستند.

و اما پاسخ سوالی که عنوان این مطلب را به خود اختصاص داده است این نکته است که در ماه‌های آینده شاهد درگیری بیشتری میان دولت روحانی و کمیته فیلترینگ خواهیم بود و این دعواها به صورت‌های مختلف خود را نشان خواهد داد؛ مثلا جلوگیری دولت از مسدود شدن اپلیکیشن واتس‌اپ و یا بردن داستان مسدود شدن اینستاگرام به دادگاه را می‌توان نمونه‌هایی از این دعواها دانست.

شاید در انتها بد نباشد به این نکته هم اشاره کنم که داستان ایستادن دولت روحانی در مقابل مسدود شدن اپلیکیشن واتس‌اپ نشانه‌ای خوب بر این نکته است که دولت روحانی از افزایش قلع و قمع اپلیکیشن‌های مختلف احساس خطر کرده است.

نوشتن دیدگاه