دو دهه سانسور اینترنت در ایران

سانسور اینترنت در ایران
منبع عکس

اینترنت را می‌توان یکی از بزرگترین چالش‌های حکومت ایران در دو دهه اخیر دانست و در طی این دو دهه، هر دولت سیاست‌های خاص خود را برای کنترل آن دنبال کرده است. در این مطلب نگاهی کلی به تاریخچه اینترنت و سیاست‌های سه دولت سیدمحمد خاتمی، محمود احمدی‌نژاد و حسن روحانی می‌اندازم تا به این صورت افرادی که ممکن است با تاریخچه سانسور اینترنت در ایران آشنا نباشند، کلیاتی از آنچه در طی این ۲۰ سال رخ داده است را به دست آورند.

دولت خاتمی: شروع سانسور اینترنت در ایران

دولت خاتمی را می‌توان دولتی دانست که در آن اینترنت در دسترس عموم قرار گرفت و افراد می‌توانستند با هزینه‌ای کم، کارت اتصال به اینترنت را خریداری کنند. با عمومی شدن استفاده از اینترنت در زمان خاتمی، دوران طلایی وبلاگستان فارسی شروع شد که در آن هزاران نفر -از جمله خودم- که هیچ مکانی برای نوشتن و بیان دیدگاه‌یشان را نداشتند، با درست کردن یک وبلاگ ساده به بیان دیدگاه‌های خود پرداختند.

با محبوبیت وبلاگ‌نویسی در دوران خاتمی و عدم کنترل بر روی محتوایی که بر روی اینترنت منتشر می‌شد، حکومت ایران و دولت خاتمی به فکر مدیریت محتوای تولید شده و دسترسی به این دست محتواها افتاد. از همین رو دولت خاتمی کلید اولیه سانسور و فیلترینگ اینترنت را زد و به این صورت وبلاگ‌های مختلفی که در آنها محتوای انتقادی به وضعیت کشور وجود داشت، زیر تیغ فیلترینگ رفتند.

صفحه فیلترینگ اینترنت در زمان دولت خاتمی
صفحه فیلترینگ اینترنت در زمان دولت خاتمی

در همینجا باید به این نکته مهم نیز اشاره کنم که برخلاف بسیاری از افراد که فکر می‌کنند خاتمی مخالف سانسور اینترنت در کشور بوده است، باید گفت که شخص خاتمی از حامیان سانسور اینترنت در کشور بوده، به عنوان مثال می‌توان به این مصاحبه اشاره کرد که در آن خاتمی از آزاد بودن تمام وب‌سایت‌های سیاسی خبر می‌داده در حالی که بسیاری از وبلاگ‌ها و وب‌سایت‌های سیاسی در آن زمان مسدود بودند – از جمله وبلاگم خودم.

علاوه بر این در دولت خاتمی برای اولین بار عده‌ای به دلیل فعالیت آنلاین دستگیر و مجرم شناخته شدند که در زمان خودش سروصدای زیادی را به پا کرد.

​دولت احمدی‌نژاد: سرکوب گسترده اینترنت در کشور

دولت احمدی‌نژاد را می‌توان دولتی دانست که در آن سرکوب اینترنت و آزادی‌های آنلاین به اوج رسید. به عنوان مثال در دولت احمدی‌نژاد و در اعتراضات به انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸، ایران برای اولین بار دسترسی به اینترنت را به صورت کامل قطع کرد.

علاوه بر این در دولت احمدی‌نژاد مفهوم اینترنت ملی – که این روزها از آن به عنوان «شبکه ملی اطلاعات (شما)» یاد می‌شود – شروع به شکل گرفتن کرد و ایده‌هایی مانند سیستم عامل ملی، آنتی‌ویروس ملی، نقشه گوگل اسلامی و… نیز مورد توجه قرار گرفتند. نکته مهمی که در مورد اینترنت ملی باید در اینجا بیان کرد آن است که بر خلاف تصور بسیاری، دولت احمدی‌نژاد هیچگاه نتوانست این ایده را به صورت کاملا اجرای کرد و دولت روحانی «شما» را از مرحله ایده و مطالعه به اجرا رساند.

صفحه فیلترینگ اینترنت در زمان دولت احمدی‌نژاد
صفحه فیلترینگ اینترنت در زمان دولت احمدی‌نژاد

در نهایت دولت احمدی‌نژاد دولتی بود که در آن فیلترینگ شبکه‌های اجتماعی مانند فیس‌بوک و توئیتر آغاز شد؛ هر چند که این سانسور هم اکنون خنده‌دار به نظر می‌رسد زیرا در حال حاضر محمود احمدی‌نژاد دارای حساب تایید شده در توئیتر است!​

دولت روحانی: تغییر رفتار کاربران اینترنت در ایران

دولت روحانی را می‌توان دولتی دانست که نسبت به دولت‌ها قبلی در زمینه کنترل اینترنت و همچنین کاربران اینترنت باهوش‌تر عمل کرده است. به عنوان مثال می‌توان به تعرفه اینترنت در کشور اشاره کرده که در ساختار جدید کاربران برای استفاده از وب‌سایت‌هایی که در خارج از ایران میزبانی می‌شوند (مثلاً تلگرام، گوگل و…) باید دو برابر نسبت به استفاده از وب‌سایت‌هایی که در داخل کشور میزبانی می‌شوند (آپارات، ورزش۳ و…)، هزینه پرداخت کنند.

اینگونه تعرفه‌بندی در بلندمدت می‌تواند رفتار و درک کاربران اینترنت در ایران را کاملاً تغییر دهد به طوری که در آینده‌ای نزدیک کاربران اینترنت ممکن است اینترنت را وب‌سایت‌های ایرانی مانند آپارات، دیجی‌کالا و… بدانند و ایده‌ای در زمینه وب‌سایت‌هایی مفیدی مانند ویکی‌پدیا نداشته باشند.

صفحه فیلترینگ اینترنت در زمان دولت روحانی
صفحه فیلترینگ اینترنت در زمان دولت روحانی

​علاوه بر مدیریت هوشمندانه رفتار کاربران در دولت روحانی – که از نگاه من خطرناک‌ترین اقدام تمام دولت‌های اخیر در زمینه فضای مجازی بوده است – می‌توان به عمومی شدن استفاده از اینترنت در دستگاه‌های موبایل (۳G و ۴G) اشاره کرد که باعث شد دسترسی به اینترنت از طبقه متوسط جامعه به طبقه کارگر و کم درآمد نیز برسد.

با راه‌اندازی ۳G و ۴G، سیاست فیلترینگ در دولت روحانی نیز دچار تغییر شد و با محبوبیت تلفن‌های همراه، سانسور وب‌سایت‌های مختلف تا حدودی زیادی کنار و تمرکز بر روی مدیریت و سانسور اپلیکیشن‌های موبایل گذاشته شد. برای مثال هم می‌تواند به فیلتر شدن اپلیکیشن‌های ارتباطی مانند وی‌چت، وایبر و در آخرین نمونه تلگرام اشاره کرد.

در نهایت هم باید به اجرایی شدن «شما» در دولت روحانی اشاره کرد که این امکان را به دولت روحانی و دولت‌های بعدی می‌دهد تا در زمان‌های بحرانی مانند تظاهرات سراسری، اینترنت جهانی را قطع کنند بدون آنکه سیستم ارتباطی در داخل کشور دچار مشکل شود.

مشهود است که در ایران با تغییر دولت سیاست‌های کلی سانسور اینترنت در کشور تغییر نکرده، هر چند که روش اجرای آن دچار تغییر شده است؛ مثلاً در دولت احمدی‌نژاد با مشت آهنین به سرکوب اینترنت پرداخته می‌شد اما در دولت روحانی به صورت غیرمستقیم و با طرح‌هایی مانند اراسه اینترنت رایگان برای استفاده از سرویس‌های داخلی، سانسور اینترنت اعمال می‌شود.


این مطلب را برای رادیو فردا نوشته‌ام و به همین دلیل این مطلب ابتدا در رادیو فردا و سپس در اینجا منتشر شده است. شما می‌توانید تمامی مطالب نوشته شده توسط من در رادیو فردا را در اینجا دنبال کنید.

نوشتن دیدگاه

رابطه برجام با سانسور اینترنت در ایران چیست؟

TO GO WITH AFP STORY BY MOHAMMAD DAVARI - A picture taken of the screen of a laptop shows a webpage that appears when an Iranian user tries to visit websites which are blocked by the government, on May 13, 2013 in the Iranian capital Tehran. The top line reads in Farsi "Year of political and economical epoch," referring to supreme leader, Ali Khamenei who has named the new Iranian year and the bottom line reads in Farsi "Congratulation for the birthday of Fatima, Prophet Muhammed's daughter, Happy Mother's Day and Women's Day." Iran is tightening control of the Internet ahead of next month's presidential election, mindful of violent street protests that social networkers inspired last time around over claims of fraud, users and experts say. AFP PHOTO/ATTA KENARE

در طی چند روز گذشته یکی از خبرهایی که در بین کاربران اینترنت در ایران در حال دست به دست شدن است و بسیاری از روزنامه‌نگاران هم با هیجان به آن اشاره می‌کنند داستان رفع فیلتر شدن یوتیوب در ایران است. و خب در این میان به دلیل اجرایی شدن برجام و رفع تحریم‌های هسته‌ای علیه ایران، خیلی از افراد رفع فیلتر یوتیوب را به برجام ربط داده‌اند.

به همین دلیل سوالی که بسیاری در حال مطرح کردن آن هستند این است که آیا اجرایی شدن برجام با سانسور اینترنت در ایران رابطه دارد؟

پاسخ این سوال بسیار واضح است و دقیقا واژه هیچ است! واضح بودن پاسخ این سوال هم به این نکته باز می‌گردد که برجام در مورد برنامه هسته‌ای ایران است نه آزادی‌های مدنی و حقوق شهروندی در ایران. و نکته جالب در این میان تکرار شدن تاریخ است به گونه‌ای که دقیقا همین شرایط را در زمانی که روحانی در انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۹۲ پیروز شد داشتیم و در آن زمان خیلی‌ها حرف از رفع فیلتر شدن توییتر، فیس‌بوک و… می‌زدند در حالی که با گذشت بیش از ۲ سال از آن روز، این وب‌سایت‌ها همچنان فیلتر هستند.

همانگونه که بیشتر از ۲ سال پیش در این مطلب عنوان کردم، رفع فیلترینگ اینترنت در ایران بیشتر شبیه جوک است چون ساختار حکومتی در ایران بیش ۳۵ سال است که در حال سانسور به روش‌های مختلف و در زمینه‌های مختلف هستند و این ساختار با برجام و یک شبه آن را رها نمی‌کند.

البته باید به این نکته اشاره کنم که سانسور اینترنت در ایران در حال فروپاشی است به گونه‌ای که ۷۰ درصد از جوانان در ایران از فیلترشکن استفاده می‌کنند، اما این بدان معنا نیست که دستگاهی که میلیون‌ها دلار برای آن خرج شده است یک شبه از کار بیافتد و فیلترینگ اینترنت را حذف کند.

خلاصه کلام اینکه فیلترینگ اینترنت به مرور زمان بی‌معنی خواهد شد و به صورت یک شبه، بدون هیچ اطلاعیه و به دلیل اجرایی شدن برجام که هیچ ربطی به آزادی بیان ندارد اتفاق نمی‌افتد. وضعیت کنونی در دسترس بودن یوتیوب هم مانند گذشته به دلیل مشکل فنی بوده است و به زودی مانند گذشته مسدود خواهد بود 🙁

نوشتن دیدگاه

معرفی یک سری منبع درباره شبکه ملی اطلاعات (اینترنت ملی)

دیروز به صورت اتفاقی به وب‌سایتی (به دلیل آنکه وب‌سایت کمی مشکوک به نظر می‌رسد، از لینک دادن به آن خودداری کرده‌ام) برخورد کردم که در آن با افتخار در مورد تحقیق درباره شبکه ملی اطلاعات (اینترنت ملی) تبلیغ کرده بود و این تحقیق را به قیمت ۵۰۰ تومان می‌فروخت:

فروش تحقیق در مورد اینترنت ملی به قیمت ۵۰۰ تومان!

حال آنکه اگر شما واقعا به داستان شبکه ملی اطلاعات یا همان اینترنت ملی که قدیم‌ها با نام‌هایی مانند اینترنت پاک، اینترنت حلال و… هم نامیده می‌شد علاقه دارید، نیاز به پرداخت هیچ هزینه‌ای در این زمینه ندارید و تنها کافی است که یک جستجوی ساده در اینترنت و یا وبلاگ من انجام دهید 🙂

مثلا لیست زیر لینک مطالبی است که در طول سال‌های اخیر در مورد اینترنت ملی نوشته‌ام که به صورت رایگان و بدون پرداخت هیچ هزینه‌ای می‌توانید از آنها استفاده کنید، هر چند که اگر در جایی آن را بازنشر می‌کنید، ممنون می‌شم که لینکی به وبلاگ من بدید.

خلاصه کلام اینکه اگر هر زمانی در زمینه تکنولوژی، اینترنت و استارتاپ در ایران سوالی داشتید و دنبال مطلبی می‌گشتید، بد نیست که به وبلاگ من سر بزنید.

نوشتن دیدگاه

چرا ایده‌هایی مانند Internet.org خطرناک هستند؟

 

Internet.org

به احتمال زیاد تا کنون در مورد پروژه Internet.org فیس‌بوک شنیده‌اید که قرار است کل مردم کره زمین را به هم متصل کند؛ و در این میان هم بارها رسانه‌های مختلف در مورد این پروژه با هیجان خاصی صحبت کرده‌اند و اینکه قرار است تمام مردم دنیا به اینترنت متصل شوند.

اما نکته‌ای که بسیاری از افراد در مورد این ایده فراموش کرده‌اند آن است که این ایده در حقیقت مربوط به اتصال مردم سرتاسر کره زمین به فیس‌بوک و نه اینترنت است. و خب این ایده به خودی خود بسیار خطرناک است چون در حقیقت قرار است یک شرکت به نام فیس‌بوک به مردم سرتاسر جهان دسترسی به یک سری اطلاعات را بدهد که آنها را براساس سیاست‌های خودش طراحی و تنظیم کرده است!

شاید برای درک بهتر بد نیست به نظرسنجی‌ای که مدتی قبل انجام شده است اشاره کرد که براساس آن بیش از نیمی از کاربران اینترنت در کشورهایی مانند نیجریه، اندونزی، هند و برزیل اعتقاد دارند که اینترنت همان فیس‌بوک است.

فیس‌بوک همان اینترنت است
منبع: Quartz.com

و دقیقا داشتن این نوع دیدگاه که فیس‌بوک همان اینترنت است بسیار خطرناک است چون می‌تواند در دید نسل‌های آینده و همچین درک آنها از اینترنت تاثیر بگذارد و معنا و مفهوم اینترنت که مجموعه‌ای از رایانه‌های مختلف در سرتاسر جهان است را به صورت کامل تغییر دهد. به عنوان مثال اگر نسل آینده فکر کند که اینترنت تنها فیس‌بوک است، در نتیجه مفهوم اینترنت آزاد و دسترسی آزاد به اطلاعات به صورت کامل تغییر خواهد کرد؛ چون در چنین شرایطی یک شرکت و یا فرد (مثلا مارک زاکربرگ) چهارچوب فعالیت میلیاردها کاربر را تعریف می‌کند.

با این توضیح‌ها، اگر علاقه دارید که در مورد خطرات این دست پروژه‌ها بیشتر بدانید بد نیست که این دو مطلب را بخوانید:

در نهایت امیدوار هستم که این مطلب جرقه‌ای در ذهن شما و دیگران ایجاد کند تا از این پس پروژه‌هایی مانند Internet.org را به عنوان پروژه‌هایی برای دسترسی به اینترنت معرفی نکنید و بدانید که این پروژه‌ها به دنبال منفعت برای شرکت‌هایی هستند که آنها را ایجاد کرده‌اند.

در ضمن خوشحال خواهم شد که نظر شما را در این مورد بدانم (به خصوص اگر با آن مخالف هستید) تا در مورد آن بحث و گفتگو کنیم.

نوشتن دیدگاه

واقعیات شنود در دنیای اینترنت

در ماه‌های اخیر و به خصوص پس از سخنان حیرت‌انگیز رئیس پلس فتا در مورد شنود وایبر، واتس‌اپ و…، بحث شنود در دنیای اینترنت در میان فارسی‌زبانان داغ شده است؛ از همین رو در روز جمعه هفته گذشته یعنی ۲ آبان ماه، برنامه‌ای زنده با نریمان غریب در زمینه داستان شنود در دنیای اینترنت داشتیم که آن را می‌توانید در یوتیوب مشاهده و یا از طریق ساندکلاد به آن گوش کنید.

در صورتی که با تماشای این ویدیو یا گوش کردن به فایل صوتی آن، سوالی در زمینه شنود و امنیت در دنیای اینترنت برای‌تان پیش آمد، می‌توانید آن را در بخش نظرات این پست و یا از طریق توییتر مطرح کنید تا به آن پاسخ بدهم.

امیدوارم این برنامه یک ساعته به کارتان بیاید و پاسخ بسیاری از سوالات‌تان را بدهد 🙂

نوشتن دیدگاه