آیا امکان شنود از طریق اپلیکیشن‌های ایرانی وجود دارد؟

یکی از سوالاتی که به صورت مستمر از سوی کاربران ایرانی مطرح می‌شود در مورد چگونگی دسترسی حکومت ایران به اطلاعات کاربرانی است که از اپلیکیشن‌های ایرانی مانند اسنپ، تپسی و… استفاده می‌کنند. مثلا چند روز پیش سؤال زیر را یکی از کاربران توییتر مطرح کرده بود:

هر چند که پاسخ این سؤال بدون داشتن مدارک لازم آنقدرها آسان نیست، اما براساس تجربه و رفتار حکومت ایران می‌توان گفت که با استفاده از این اپلیکیشن‌ها این امکان به حکومت ایران و سازمان‌های امنیتی در کشور داده می‌شود تا در صورت نیاز از این سرویس‌ها برای رهگیری کاربران استفاده کنند.

اپلیکیشن‌های ایرانی چه اطلاعاتی را می‌توانند استخراج کنند؟

بسته به اپلیکیشن و دسترسی‌هایی که این اپلیکیشن در زمان نصب از شما می‌خواهد، یک اپلیکیشن می‌تواند هیچ دسترسی نگیرید و یا به صورت کامل دسترسی بگیرید.

به عنوان مثال با نگاهی به دسترسی‌هایی که اپلیکیشن اسنپ می‌گیرد -که بسیاری از آنها مانند داشتن موقعیت مکانی برای استفاده از این اپلیکیشن لازم است- می‌توان گفت که سازمان‌های امنیتی در کشور به راحتی می‌توانند موقعیت مکانی لحظه به لحظه کاربر را از طریق این اپلیکیشن به دست بیاورند،‌ هر چند که این دسترسی را باید شرکت اسنپ به این سازمان‌ها بدهد.

دسترسی‌هایی که اپلیکیشن اسنپ در هنگام نصب بر روی اندروید می‌گیرد.

متأسفانه گرفتن این دسترسی‌ها به این دست اطلاعات توسط سازمان‌های امنیتی در ایران آنقدرها سخت نیست و با یک حکم قضایی –که براساس شواهد گرفتن آن آنقدرها سخت نیست– می‌توانند این دسترسی را بدست آورد. دلیل داشتن این دسترسی آسان نسبت به سرویس‌های غیرایرانی هم به این نکته باز می‌گردد که شرکت‌هایی مانند اسنپ و تپسی باید براساس قوانین کشور فعالیت کنند و در حوزه قضایی ایران قرار دارند.

این یعنی آنکه این سرویس‌ها باید از حکم قضایی تبعیت کنند و در صورت عدم تبعیت، امکان مسدود شدن و حتی بازداشت صاحب سرویس وجود دارد.

خطر استفاده از اپلیکیشن‌های ایران چیست؟

خطر اصلی که کاربران را در استفاده از اپلیکیشن‌های ایرانی تهدید می‌کند، به شنود و همچنین رهگیری کاربران باز می‌گردد. مثلاً فرض کنید که تظاهرات عمومی مانند آنچه در دی ماه ۱۳۹۶ و یا اعتراضات خیابانی سال ۱۳۸۸ رخ بدهد، در این شرایط اپلیکیشن‌هایی مانند اسنپ و یا تپسی برای سازمان‌ها و نهادهای امنیتی ایران بسیار پرکاربرد خواهند بود چون این اپلیکیشن‌ها موقعیت مکانی دقیق کاربران را دارند و به این صورت این امکان را به سازمان‌های امنیتی می‌دهند که در حجم بسیار بالا کاربران ایرانی را رصد کنند.

علاوه بر این، این دست اپلیکیشن‌ها می‌توانند اطلاعاتی دیگر مانند عکس‌های ذخیره شده در اپلیکیشن، لیست اپلیکیشن‌های نصب شده و… را نیز در اختیار نهادهای مختلف قرار بدهند.

آیا باید از اپلیکیشن‌های ایرانی استفاده کرد؟

پاسخ این سؤال هم بله و هم خیر است و به صورت دقیق نمی‌توان گفت که آیا باید استفاده از اپلیکیشن‌های ایرانی را به صورت کامل کنار گذاشت یا خیر چون در عمل کنار گذاشتن کامل برخی از اپلیکیشن‌های ایرانی مانند اسنپ و تپسی کاربردی نیست.

به همین دلیل آنچه که می‌توان پیشنهاد کرد آن است که در استفاده از این اپلیکیشن با چشمان باز عمل کنید و مثلاً اگر در تظاهرات و یا اعتراضات شرکت می‌کنید، بهتر است که این اپلیکیشن‌ها را پاک کنید و یا به صورت کامل از همراه داشتن تلفن هوشمند خود خودداری کنید.

فارغ از اینکه یک اپلیکیشن ایرانی است و یا خیر هم این قانون را همواره دنبال کنید: اگر از اپلیکیشنی به مدت ۳ ماه استفاده نکردید،‌ آن را پاک کنید چون در سه ماه آینده نیز از آن استفاده نخواهید کرد.


این مطلب را برای رادیو فردا نوشته‌ام و به همین دلیل این مطلب ابتدا در رادیو فردا و سپس در اینجا منتشر شده است. شما می‌توانید تمامی مطالب نوشته شده توسط من در رادیو فردا را در اینجا دنبال کنید.

نوشتن دیدگاه

‌‌خون بد، کتابی در مورد کلاهبرداری در سیلیکون ولی

کتاب خون بد یا Bad Blood یکی از کتاب‌های برتر ۲۰۱۸ در میان رسانه‌های انگلیسی‌زبان از جمله نیویورک تایمز، فایننشیال تایمز و… بود و برای همین در ماه گذشته میلادی این کتاب را خریدم و خواندن آن را یک ماهه به پایان رساندم.

داستان این کتاب مربوط به شرکت Theranos در سیلیکون ولی است که با مخفی‌کاری به کلاهبرداری خیره‌کننده و گول زدن افراد مختلف فعال در تکنولوژی و همچنین دنیای سیاست دست زده بوده است. کلاهبرداری‌ای که ارزش این شرکت را به ۹ میلیارد دلار رسانده بوده و بسیاری از افراد مطرح مانند روپرت مرداک در آن سرمایه‌گذاری کرده بودند!

ایده Theranos به دستگاه آزمایش خونی بازمی‌گردد (با نام‌های Edison و miniLab) که در آن بیمار تنها باید یک قطره خون از انگشتش را به دستگاه بدهد و سپس نتایج مختلف در مورد وضعیت سلامت خود را از طریق همان یک قطره خون بگیرد؛ ایده‌ای که در تئوری خیلی هیجان‌انگیز و خفن به نظر می‌رسد اما در حقیقت به هیچ جایی نرسید و تنها باعث به خطر افتادن جان عده‌ای بیمار و به یکی از معروف‌ترین داستان‌های کلاهبرداری در سیلیکون ولی تبدیل شد. چرا؟

چون Theranos چنین دستگاهی با این ویژگی تولید نکرده بوده است و تمام حرف‌ها و ایده‌هایش براساس دروغ بوده است!

Elizabeth Holmes of Theranos
Kevin Krejci / Flickr

در مدت خواندن این کتاب ۳۰۰ صفحه‌ای دو نکته اساسی توجه من را به خودش جلب کرد که با اتمام آن همچنان در ذهنم مانده‌اند:

  • مدیریت عجیب الیزبت هولمز، بنیانگذار شرکت Theranos؛ که می‌توان روش مدیریت وی را به عنوان یک نمونه کامل از مدیریت اشتباه نیروی انسانی دانست. به عنوان مثال به صورت دوره‌ای یکی از کارمندان Theranos به شخص محبوب هولمز تبدیل می‌شده است و پس از مدتی همان شخص به یک کارمند کاملا منفور!
  • عدم آگاهی افراد بانفوذ در آمریکا از دنیای تکنولوژی؛ به عنوان مثال می‌توان به اعضای برد Theranos مانند هنری کسینجر و جرج شولتس اشاره کرد که در ناآگاهی مطلق امید به تکنولوژی‌ای داشته‌اند که به صورت کلی وجود خارجی نداشته است.

اگر علاقه به دنیای استارتاپ و همچنین سیلیکون ولی دارید، خواندن این کتاب را به شما پیشنهاد می‌کنم و اگر حال و حوصله خواندن این کتاب را ندارید، می‌توانید تا زمان عرضه فیلم سینمایی‌ای که براساس این کتاب تولید خواهد شد صبر کنید 🎞

نوشتن دیدگاه

اینستاگرام چگونه در ایران فیلتر خواهد شد؟

اپلیکیشن اینستاگرام
Erik Lucatero / Usplash

طی روزهای گذشته پس از انتشار خبر صدور حکم قضایی برای فیلترینگ اینستاگرام و ابلاغیه تعیین تعرفه اینترنت جداگانه با قیمت بالا برای استفاده از آن، بحث‌های زیادی درباره سرنوشت این شبکه اجتماعی در میان کاربران ایرانی ایجاد کرده است.

این موضوع در حالی داغ شده است که هنوز به‌صورت دقیق مشخص نیست که اینستاگرام سرنوشتی همانند فیلترینگ پیام‌رسان تلگرام در ایران خواهد داشت یا اعمال محدودیت‌های حجمی و افزایش هزینه‌های بسته‌های اینترنتی مصرفی کاربران، سیاستی خواهد بود که مقامات ایران برای محدود کردن کاربران اینستاگرام در پیش خواهند گرفت.

داغ شدن بحث فیلتر شدن اینستاگرام

همزمان با فیلترینگ تلگرام در اردیبهشت ماه ۹۷، بحث‌های مختلفی درباره مسدود‌سازی اینستاگرام نیز مطرح شده بود که سرانجام پس از چند ماه، گفت‌وگوهای اخیر مسئولان تصمیم‌گیرنده در خصوص وضعیت دسترسی کاربران ایرانی به اینترنت نشان می‌دهد که فیلتر کردن اینستاگرام در کشور وارد مرحله جدی‌تری شده است. البته این موضوع با ابهاماتی مواجه است که سبب می‌شود به‌طور دقیق نتوان درباره این تصمیم اظهار نظر کرد.

در ۱۱ دی ماه ۱۳۹۷، جواد جاویدنیا، دبیر فعلی کارگروه تعیین مصادیق مجرمانه در گفتگو با ماهنامه پیوست اعلام کرد که برای اولین‌بار مسئولان تصمیم‌گیرنده درباره سیاست‌های کلی وضعیت اینترنت ایران در شورای عالی فضای مجازی، برای یک شبکه اجتماعی و اپلیکیشن، محدودیت ترافیکی در سطح کل کشور تعیین کرده‌اند.

براساس آنچه که جاویدنیا ادعا کرده است، حجم ترافیک مصرفی کاربران اینستاگرام در ایران، از میزان محدودیت تعریف شده توسط آن‌ها عبور و به همین دلیل دادستانی کل کشور دستور قضایی مسدود‌سازی اینستاگرام را صادر کرده است. نکته جالب در این ادعای جاویدنیا آن است که این محدودیت چه میزان بوده است، بر چه اساسی تعریف و چگونه این میزان محدودیت محاسبه شده است.

از طرفی گفته‌های محمدجواد آذری جهرمی، وزیر ارتباطات و فن‌آوری اطلاعات نیز نشان می‌دهد که حقیقت ماجرا آنچنان مرتبط با حجم ترافیک مصرفی کاربران اینستاگرام در کل کشور نیست و بیشتر به انگیزه‌های سیاسی و دغدغه‌های مذهبی و فرهنگی برخی از مسئولان تصمیم‌گیرنده در این حوزه مربوط است.

علاوه بر این آذری جهرمی در واکنش به اظهارات جاویدنیا درباره حکم قضایی برای فیلترینگ اینستاگرام، گفته است که «شفاف اعلام کنند اگر اینستاگرام را فیلتر کردند، از فردا در کشور چه اتفاقی رخ خواهد داد و این موضوع در زندگی مردم و توانمندی‌های داخلی چه تاثیری خواهد گذاشت؟»

گمانه‌زنی‌ها درباره نحوه فیلتر کردن فیلترینگ

با توجه به صحبت‌های مختلف مقامات ایرانی در زمینه فیلتر شدن اینستاگرام، یکی از سؤالات اساسی در این میان آن است که اینستاگرام چگونه فیلتر خواهد شد؟ آیا به صورت کامل همانند فیس‌بوک، توییتر و سایر سرویس‌هایی که در گذشته فیلتر شده‌اند از دسترس کاربران خارج خواهد شد، یا آنکه به صورت ویژه با یک اپلیکیشن تحت کنترل و محدود شده آن را جایگزین خواهند کرد. نحوه فیلترینگی که درخصوص مسدودسازی تلگرام و دسترسی آزاد به محتوای سانسور شده در نسخه‌های هاتگرام و تلگرام طلایی شاهد آن هستیم.

هرچند که تا به امروز به‌صورت رسمی و حتی غیررسمی به هیچ اپلیکیشن جایگزینی از سوی مقامات ایرانی و رسانه‌های نزدیک به حکومت برای دسترسی کاربران به محتوای اینستاگرام‌شان در زمان فیلتر شدن آن اشاره نشده است؛ اما با در نظر گرفتن انگیزه‌های فیلترینگ اینستاگرام که همانند تلگرام یکی از دلایل اصلی آن، نظارت بر داده‌های کاربران است و دیگر آنکه مسئولان فیلترینگ بتوانند به راحتی محتوای در دسترس کاربران را سانسور کنند، این اقدام را می‌توان پیش‌بینی کرد.

راهکارهای جایگزین فیلترینگ برای محدود‌سازی کاربران

انتشار نامه محرمانه مربوط به ابلاغیه مرکز فضای مجازی توسط حسین فلاح جوشقانی، معاون وزیر و رئیس سازمان تنظیم مقررات ارتباطات رادیویی در توییتر در مورد درخواست از شرکت‌های ارائه دهنده خدمات اینترنتی برای فروش بسته‌های اینترنتی ویژه اینستاگرام، نشان می‌دهد که حکومت ایران به دنبال راهکارهای جایگزین به‌جای فیلترینگ جهت محدودسازی کاربران است.

با در نظر داشتن این فرض که مسئولان ایرانی با فروش بسته‌های اینترنتی ویژه و افزایش هزینه‌های استفاده از یک سرویس آنلاین، به دنبال منع کاربران اینستاگرام هستند، می‌توان آن را یک مثال واضح از نقض بی‌طرفی اینترنت قلمداد کرد.

در همین مورد، اگر بخواهیم از نگاه فنی به این روش از فیلترینگ نگاه کنیم، آنچه مقامات ایرانی در نظر دارند به این صورت است که ابتدا دسترسی عمومی کاربران از طریق اینترنت مورد استفاده معمول‌شان به اینستاگرام را به‌صورت کامل مسدود کرده و اگر کاربری بخواهد از این شبکه اجتماعی استفاده کند، باید یک بسته اینترنتی ویژه خریداری کند که دسترسی از طریق آن تنها امکان‌پذیر است. به عبارتی دیگر در چنین شرایطی، کاربران ایرانی برای دسترسی به اینستاگرام نیاز به خرید بسته‌های اینترنتی ویژه با هزینه‌های بیشتر خواهند داشت.

هر چند که شما با خواندن پاراگراف بالا ممکن است ایرادی در این کار نبینید، اما باید گفت که این روش از فیلترینگ باعث خواهد شد که قشر خاصی از جامعه به اینستاگرام در حالی دسترسی پیدا کنند که عده زیادی به دلیل قیمت بالای احتمالی این بسته‌ها، آن را باید کنار بگذارند.

فارغ از این موضوع، این نوع محدودسازی را می‌توان روشی هوشمند از سوی حکومت ایران برای مدیریت واکنش‌های به فیلترینگ یک سرویس آنلاین دانست. به صورتی که ابتدا با ایجاد محدودیت و ارائه بسته‌های ویژه برای دسترسی به اینستاگرام، تعداد کاربران آن را در مرحله نخست با کاهش چشم‌گیر مواجه خواهد شد و پس از مدتی، حکومت به‌راحتی می‌تواند ارائه این بسته‌های ویژه را برای تعداد کاربران محدود آن، به‌صورت کامل با حواشی کمتر متوقف کند.

در همینجا بیان این نکته نیز دارای اهمیت است که این روش فیلترینگ و مدیریتی، به افزایش درآمد شرکت‌های ارائه دهنده خدمات اینترنتی کمک زیادی خواهد کرد.

استفاده از فیلترشکن، راه مقابله با فیلترینگ اینستاگرام

با توجه به آنچه در بالا گفته شد، راحت‌ترین و کم‌هزینه‌ترین راه مقابله کاربران پس از فیلتر شدن اینستاگرام، استفاده از فیلترشکن و وی‌پی‌ان برای دسترسی مجدد به این شبکه اجتماعی است. هر چند که می‌توان انتظار داشت که احتمالا در هفته‌های اولیه مسدود‌سازی اینستاگرام مشکلات زیادی در اتصال به فیلترشکن‌های مختلف و همچنین وی‌پی‌ان‌ها به‌وجود آید، اتفاقی که در هفته‌های اولیه پس از مسدودسازی تلگرام نیز رخ داد.

از همین رو اگر شما یکی از کاربران تلگرام در ایران هستید، آنقدرها نباید در مورد مسدود شدن اینستاگرام نگران باشید، هر چند که این موضوع از نقض بی‌طرفی و آزادی اولیه کاربران اینترنت در ایران توسط حکومت کم نمی‌کند.


این مطلب را برای رادیو فردا نوشته‌ام و به همین دلیل این مطلب ابتدا در رادیو فردا و سپس در اینجا منتشر شده است. شما می‌توانید تمامی مطالب نوشته شده توسط من در رادیو فردا را در اینجا دنبال کنید.

نوشتن دیدگاه