بررسی ماجرای جعلی «** خورده‌اند» و حاشیه‌های آن

به احتمال زیاد داستان خبر نادرستی که از یک ویدیوی منتشر شده توسط بی‌بی‌سی فارسی شروع شد را شنیده‌اید، خبری جعلی که در آن احمدی‌نژاد را متهم به گفتن عبارت «گه خورده‌اند» کرد و با واکنش‌های بسیاری در شبکه‌های اجتماعی مواجه شد. به دلیل اهمیتی که این موضوع داشت و در شبکه‌های اجتماعی مانند توییتر به موضوعی داغ تبدیل شد، سعی کردم تا حقیقت این داستان را با گشت و گذار در اینترنت پیدا کنم که حاصل این بررسی، این مطلب شده است.

شروع ماجرا از کجاست؟
شروع ماجرای نسبت دادن عبارت «گه خورده‌اند» به احمدی‌نژاد از ویدیویی شروع شد که در آن بهمن کلباسی از احمدی‌نژاد در مورد سوال نمایندگان مجلس در مورد هیئت ۱۶۰ نفری وی در نیویورک سوال کرد:

بعد از انتشار این ویدیو بر روی کانال یوتیوب بهمن کلباسی، با بررسی‌هایی که کردم متوجه شدم که اولین نفری که داستان «گه خورده‌اند» را بیان کرده است، کاربری با نام Badmasab2 بوده است:

که متاسفانه در روز سه‌شنبه به اشتباه اولین فرد و سازمان در این مورد را بی‌بی‌سی فارسی اعلام کردم:

به همین دلیل بابت این اشتباه فاحش و اتهامی که به بی‌بی‌سی فارسی و بهمن کلباسی زده‌ام عذرخواهی می‌کنم.

تا اینجا کار هیچ مشکلی وجود نداشته است، یک خبر نادرست توسط کاربری با نام Badmasab2 شروع می‌شود و سپس به صورت یک سیل تمام شبکه‌های اجتماعی را درمی‌نوردد.

اما مشکل کار زمانی برای من پیدا شد، که متوجه شدم توییتی را بهمن کلباسی به زبان انگلیسی منتشر کرده است و سپس آن را بدون هیچ توضیح پاک کرده است. براساس تصویر زیر، بهمن کلباسی چند ساعت بعد از شروع موج «گه خورده‌اند» در توییتر، فیس‌بوک، گوگل پلاس و…، توییتی به این صورت کرده بوده است:

۲day I tried 2 ask Ahmadinejad about Iranian MPs questioning him 4 taking 160 people to #UNGA he APPEARS 2 say “They can eat sh*t” ۱/۲

برای دیدن تصویر بزرگ‌تر کلیک کنید.

با دیدن این توییت که تا قبل از پیدا کردن و عمومی شدن آن، بهمن کلباسی هیچ توضیحی در مورد آن نداده بود، چند نکته‌ی مهم به نظر من رسید که هدف از نوشتن این مطلب نیز دقیقا بیان این نکات است. زیرا از نگاه من اینگونه رفتار از سوی خبرنگاران هر رسانه‌ای، کل ساختار یک رسانه‌ها را زیر سوال می‌برد و ضربه‌ای مهلک به اعتبار آن رسانه و همچنین فرد متهم شده (در اینجا محمود احمدی‌نژاد) می‌زند که امکان تصحیح آن تقریبا غیر ممکن است.

نکات مهم این ماجرا چیستند؟
برای شروع بهتر است که به دستورالعمل‌های تحریریه‌ی (Editorial Guidelines) بی‌بی‌سی که شامل کارمندان بی‌بی‌سی فارسی نیز می‌شود نگاهی کنیم. براساس دستورالعملی که بی‌بی‌سی برای تمام کارمندان خود در مورد شبکه‌های اجتماعی، میکروبلاگ‌ها و دیگر وب‌سایت‌ها/وبلاگ‌ها مانند وبلاگ شخصی وضع کرده است و تمامی کارمندان بی‌بی‌سی موظف به رعایت آن هستند، بهمن کلباسی دو مورد زیر را نقض کرده است:

Should not engage in activities on the Internet which might bring the BBC into disrepute;

 [کارمندان بی‌بی‌سی] نباید در هرگونه فعالیتی بر روی اینترنت که ممکن است بی‌بی‌سی را بدنام کند، شرکت کنند.

Should act in a transparent manner when altering online sources of information;

[کارمندان بی‌بی‌سی] باید رفتاری شفاف در زمان تغییر منابع آنلاین اطلاعات داشته باشند.

علاوه بر دو مورد بالا، در مورد وبلاگ‌نویسی و استفاده از مایکروبلاگ‌هایی مانند توییتر، بهمن کلباسی این مورد را نیز نقض کرده است:

Impartiality is a particular concern for those working in News and Current Affairs. Nothing should appear on their personal blogs or microblogs which undermines the integrity or impartiality of the BBC. For example, News and Current Affairs staff should not:
advocate any particular position on an issue of current public controversy or debate.

بی‌طرفی یکی از نگرانی‌های مهم برای افرادی است که در بخش خبر و رخدادهای جاری کار می‌کنند. هیچ چیزی نباید بر روی وبلاگ‌ها یا مایکروبلاگ‌ها که امانت‌داری و بی‌طرفی بی‌بی‌سی را زیر سوال ببرد ظاهر شود. به عنوان مثال، کارمندان خبر و رخدادهای جاری نباید:
طرفدار یک موقعیت [یا رویداد] خاص در بحث‌ها و موضوعات جنجالی [باشند].

هر چند که بعد از واکنش‌هایی که در توییتر نسبت به این توییت بهمن کلباسی صورت گرفت، وی مطلب وبلاگ گزارشگران بی‌بی‌سی را به روز کرد و از اشتباه بودن آن توییت سخن گفته است، اما باز هم دو سوال مهم پیش آمده است که همچنان پاسخ روشنی به آنها داده نشده است:

۱- چرا خبری به این مهمی را بدون چک کردن و اطمینان از آن، توییت کرده است و سپس به فکر چک کردن افتاده است؟

۲- چرا بی‌بی‌سی فارسی و خبرنگار آن بعد از متوجه شدن اشتباه، به صورت رسمی از بابت این توییت عذرخواهی نکرده است؟

و شاید گفتن این نکته هم بد نباشد که استفاده از واژه‌ی «به نظر می‌آید» برای توجیه این توییت به هیچ عنوان قابل قبول نیست، زیرا یک خبرنگار/گزارشگر باید قبل از آنکه خبری را منتشر کند، از درستی آن مطمئن باشد و سپس آن را منتشر کند. چون با پذیرش این توجیه، از فردا هر خبرگزاری می‌تواند هر خبر و اتهامی را با واژه‌ی «به نظر می‌آید» همراه کند و سپس بعد از مدتی خبر را پاک کند، کاری که وب‌سایت‌های چی‌چی نیوز داخل ایران به صورت روزانه در حال انجام آن هستند!

چه نتیجه‌ای می‌توان از این ماجرا گرفت؟
قبل از نتیجه‌گیری باید بگوییم که در روز گذشته بهمن کلباسی در تلویزیون بی‌بی‌سی فارسی در مورد توییتش صحبت کرده است که هر چه گشتم نتوانستم لینک تصویری آن را پیدا کنم.

اما از نگاه من بی‌بی‌سی فارسی و بهمن کلباسی، باید هر دو بابت این اشتباه از محمود احمدی‌نژاد عذرخواهی کنند زیرا خبرنگار شبکه‌ی بی‌بی‌سی فارسی اتهامی را به رئیس جمهور یک کشور زده است که از پایه اشتباه بوده است، به همین دلیل بهترین راه و حرفه‌ای‌ترین راه آن است که تلویزیون فارسی بی‌بی‌سی و بهمن کلباسی، از محمود احمدی‌نژاد عذرخواهی کنند.

در آخر باز هم تاکید می‌کنم که هدف این مطلب آموزش این نکات است: استفاده از شبکه‌های اجتماعی را به درستی درک کنیم، حقیقت را قبول کنیم و شجاعت اعتراف به اشتباه و عذرخواهی را داشته باشیم، که خوشبختانه بی‌بی‌سی فارسی و خبرنگار آن، از روز گذشته در این راه قدم گذاشته، هر چند که از محمود احمدی‌نژاد عذرخواهی نکرده است 🙂

پی‌نوشت:
– وقتی کاربران شبکه‌های اجتماعی تصور کردند رئیس جمهور «فحش داده»

– در مورد این ماجرا در طی چند روز گذشته صحبت کرده‌ام و به همین دلیل این آخرین مطلب و بحثی است که در مورد این داستان می‌کنم؛ چون از نگاه من همه چیز روشن شده است و بیشتر از این بحث کردن، کش دادن الکی این داستان است 🙂