قدرت خرید و تورم

یادداشت‌های دایی

بخش آخر در نوشتار «نقش نفت در اقتصاد ایران» مربوط به تاریخچه‌ی تورم ایران بین سال‌های ۲۰۰۷-۱۹۷۰ می‌باشد. در این رابطه لازم می‌دانم مطلب مهمی را اضافه نمایم.

در بررسی وضعیت اقتصادی یک کشور تورم به تنهایی ملاک وضعیت اقتصادی نمی‌باشد و همزمان می‌بایست به «قدرت خرید» نیز نگاه نمود. قدرت خرید مقدار کالا یا خدماتی است که توسط یک واحد پول قابل خرید است. برای مثال، اگر شما هزار تومان در سال ۱۳۵۵ برای خرید به مغازه‌ای می‌بردید، شما مطمئنا قادر به خرید مقدار کالای بیشتری از آنچه امروز می‌توانید با همان هزار تومان بخرید بوده‌اید. این نشان‌دهنده‌ی این است که قدرت خرید شما در سال ۱۳۵۵ بیشتر بوده است. اما این مقایسه زمانی صحیح است که درآمد شما تغییری نکرده باشد و فقط قیمت کالاها افزایش یافته باشد.

تورم همیشه به معنای کاهش قدرت خرید نمی‌باشد. برای مثال زمانی که من در سال ۱۳۷۰ در ایران بودم، حقوق ماهیانه‌ی یک دانشگاهی ۲۰ هزار تومان بود. امروز حقوق همین دانشگاهی حدودا ۱٫۵ میلیون تومان می‌باشد. برای مقایسه‌ی این دو حالت می‌بایست دید که ۲۰ هزار تومان سال ۱۳۷۰ معادل چه مبلغی در حال حاضر در سال ۱۳۸۸ می‌باشد.

رابطه‌ی قدرت خرید بر حسب پول امروزه، C، بعد از مدت زمان t را می‌توان از رابطه‌ی زیر بدست آورد:

که در رابطه‌ی بالا i مقدار تورم و Ct مقدار پول معادل در زمان t که دارای همان قدرت خرید C در t سال قبل است، می‌باشد.

با این حساب دانشگاهی‌ای که در سال ۱۳۷۰ حقوقی برابر ۲۰ هزار تومان دریافت می‌کرده است برای آنکه همان قدرت خرید را داشته باشد می‌بایست با فرض متوسط تورم ۲۲ درصد در طی ۱۸ سال از سال ۱۳۷۰ تا سال ۱۳۸۸ حقوقی برابر:

تومان داشته باشد.

حال اگر این دانشگاهی حقوقی برابر ۱٫۵ میلیون تومان در سال ۱۳۸۸ داشته باشد، در واقع قدرت خرید او نسبت به سال ۱۳۷۰ تقریبا دو برابر شده است.