اگر توییتر من را دنبال کرده باشید، در چند روز اخیر دیدهاید که در مورد بزرگنماییای که توسط رسانهها در مورد ماجرای اینترنت ملی شده است چندین بار توییت کردهام. در همین راستا امروز مطلبی برای مردمک با عنوان «اینترنت ملی؛ از شایعه تا واقعیت» نوشتم که در آن به صورت مفصل به آنچه در چند هفتهی اخیر در مورد اینترنت ملی گذشته است، پرداختهام.
در این مطلب سعی کردهام که آنچه که حقیقت دارد را به گوش خوانندگان این مطلب برسانم چون مانند گذشته که همواره تکرار کردهام، اطلاعات غلط از بیاطلاعی و نداشتن اطلاعات بسیار خطرناکتر است.
در چند روز اخیر بحث راهاندازی اینترنت ملی و قطع دسترسی کاربران ایرانی از شبکههای جهانی اینترنت بسیار داغ شده است به طوری که اکثر خبرگزاریهای فارسی زبان نسبت به این خبر واکنش نشان دادند و کار به جایی رسید که تکذیبهٔ خبر قطع شدن ایران از شبکهٔ جهانی اینترنت نیز به سرعت منتشر شد.
اما شاید نکتهای که در این میان همچنان و با توجه به تکذیب شدن آن در فضای وب و در میان کاربران اینترنت در ایران به چشم میخورد نگرانی بالقوهٔ آنها در مورد آیندهٔ اینترنت در ایران و اتصال به شبکهٔ جهانی اینترنت است که در این مطلب به چند و چون این نگرانی و بررسی آیندهٔ اینترنت در ایران پرداخته خواهد شد.
علل قطعی و اختلال در شبکهٔ اینترنت ایران چیست؟
با نگاهی به اخبار و گزارشهای منتشر شده و همچنین ایمیلی که شرکت خدمات اینترنت پرسرعت شاتل به کاربران خود ارسال کرده است، میتوان علت اختلال و قطعی شبکهٔ اینترنت در ایران را شرکت ارتباطات زیرساخت دانست. این شرکت مسئول تهیهٔ پهنای باند اینترنت برای ایران است و تمامی پهنای باند اینترنتی مصرفی توسط کاربران ایرانی توسط این شرکت تامین و به شرکتهای واسطه مانند شاتل یا پارس آنلاین فروخته میشود.
با نگاهی به ایمیل ارسالی از سوی شاتل میتوان به این نکته رسید که بسته به نوع وبسایت و همچین چگونگی تبادل اطلاعات بین کاربران اینترنت در ایران و وبسایت هدف، سرعت اینترنت به صورتی هوشمند دستکاری میشود. به عنوان مثال مدت زمان اتصال به گوگل در شرایطی که از گواهینامهٔ SSL استفاده شود در برخی مواقع ۵ برابر زمانی است که از گواهینامهٔ SSL استفاده نشود.
به همین دلیل و با توجه به شواهد موجود میتوان گفت که برخلاف گذشته و گفتههای مسئولین ایران، اختلال در اینترنت و قطعیهای پیدرپی به دلیل افتادن لنگر کشتی و یا حملهٔ کوسهها به فیبرهای نوری نبوده است، بلکه به صورت هوشمند و با توجه به محتوایی که کاربر درخواست میکرده است، سرعت اینترنت دستکاری میشده است.
اما آیا این اختلالها به اینترنت ملی و قطع شدن کاربران ایران از شبکهٔ جهانی اینترنت مرتبط است؟ ادامه مطلب…
خدمات اینترنت پرسرعت شاتل بعد از اختلالها و قطعیهای پی در پی ایمیلی را به تمام مشتریان خود زده است که به نکات جالبی در مورد وضعیت اینترنت و اختلالهای مربوط به آن در هفتههای اخیر اشاره کرده است. متن زیر بدون هیچ کم و کاستی هر آنچه است که این شرکت به مشتریان خود ایمیل کرده است که خواندن آن بخشی از وضعیت اینترنت در این روزهای اخیر را تا حدودی روشن میکند (قسمتهایی را که دارای اهمیت بودهاند را من پررنگ کردهام):
مشترک گرامی (XXXXX):
علاقهمندیم به اطلاع برسانیم که متاسفانه بررسیهای انجام شده توسط کارشناسان فنی شاتل طی روزهای اخیر، نشان از آن دارد که استفاده از برخی سرویسهای اینترنت دچار محدودیتهایی شده یا در برخی از ساعات شبانه روز با اختلالاتی همراه گردیده است. بر این اساس، کاربران در استفاده از پروتکلها یا سرویسهایی همچون صفحات https ،VPN و… با مشکلات گاه بسیار جدی رو به رو هستند.به عنوان مثال صفحات مربوط به ایمیل یاهو، جیمیل و… ممکن است با تاخیر قابل توجه باز شود و یا با سرعت بسیار محدود در اختیار کاربران قرار گیرد. کارشناسان فنی شاتل با نمونه گیریهای متعدد در Zoneهای متفاوت شبکه این موضوع را بررسی کردهاند و نمودار چند نمونه از این بررسیها که تاخیرها در باز شدن اینگونه صفحات را نشان میدهد در زیر آورده شده است. نمودارهای زیر زمان باز شدن صفحات را به ثانیه در ساعات مختلف نشان میدهد. هر چند این موضوع دایمی نیست و در ساعات مختلف شبانه روز و حتا برای کاربران مختلف متفاوت است، اما اختلال و محدودیت همچنان وجود دارد. به عنوان مثال، حتا ممکن است زمانی که یک کاربر برای باز کردن صفحهی https خاصی با مشکل جدی رو به رو باشد، کاربر دیگری اصلا چنین مشکلی را تجربه نکند:
نمودار شماره ۱- متوسط زمان باز شدن صفحه اول گوگل از طریق پروتکل HTTPS. با وجود کم حجم بودن این صفحه، متوسط زمان Load شدن این صفحه بالا است و در طول روز بسیار متغیر است.
نمودار شماره ۲- متوسط زمان باز شدن صفحه اول گوگل از طریق پروتکل HTTP و به طور عادی همان گونه که مشاهده میشود در بازه زمانی مشابه، مدت زمان باز شدن این صفحه در مقایسه با حالت HTTPS، بسیار کم است و در طول شبانه روز نیز از یک روند تقریبا ثابت برخوردار بوده است.
نمودار شماره ۳: متوسط زمان باز شدن صفحه اول kernel.org از طریق پروتکل HTTPS. با وجود کم حجم بودن این صفحه، متوسط زمان Load شدن این صفحه بالا است و در طول روز بسیار متغیر است.
نمودار شماره ۴: متوسط زمان باز شدن صفحه اول yahoo از طریق پروتکل HTTP و به طور عادی. همان گونه که مشاهده می شود در بازه زمانی مشابه، مدت زمان باز شدن این صفحه بسیار کم است و در طول شبانه روز نیز از یک روند تقریبا ثابت برخوردار بوده است.
به هر روی، این تغییرات و مشکلات ایجاد شده مربوط به زیرساخت شبکه اینترنت کشور بوده و به کلی خارج از کنترل شاتل و دیگر شرکتهای سرویس دهندهی خدمات اینترنت است. با این همه، کارشناسان فنی ما در حال پیگیری، کسب اطلاعات بیشتر و برطرف ساختن آنها با سازمانهای مربوطه هستند. اما متاسفانه زمان دقیقی برای برطرف ساختن این مشکلات وجود ندارد و شرکت شاتل و دیگر شرکتهای سرویس دهندهی خدمات اینترنت نیز کاری جز پیگیری برای حل آنها نمیتوانند انجام دهند.
بارها مسئولین ایران برای آنکه جایگاه ممتاز ایران را در جهان نشان دهند، از آمار و ارقام مختلف استفاده کردهاند. اما نکتهای که همواره برای من سوال بوده، منبع این آمار و ارقام است و اینکه این مقامها و ردهبندیها چگونه است و بر چه اساسی انجام گرفته است.
به عنوان مثال رضا تقیپور، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات در مصاحبهای که با خبرگزاری مهر در تاریخ ۴ تیر سال جاری انجام داده است، از رتبهی پنجم ایران در زمینهی امنیت شبکهی مجازی سخن میگوید و یا در سخنانی در مورد اینترنت ملی، از عدم نیاز ۹۵٪ کاربردها به اینترنت خبر میدهد.
حال آنکه با خواندن این دو مصاحبه سوالی که برای من به عنوان یک شهروند عادی پیش میآید آن است که:
۱- رتبهی اول تا چهارم در زمینهی امنیت شبکهی مجازی را چه کشورهایی تشکیل دادهاند که ایران مقام پنجم را بدست آورده است؟ و منبع این رتبهبندی کجاست؟
۲- براساس کدام تحقیق و بررسی آقای وزیر به این نتیجه رسیده است که ۹۵٪ کاربردها به اینترنت نیاز ندارند؟ و مفهوم کاربرد چیست؟
هر چند که در مورد سوال دوم میتوان به همان ایدهای اشاره کرد که برای کاربران خانگی اینترنت سرعت ۲۵۶ کیلوبیت ۱۲۸ کیلوبیت در ثانیه کافی است، ایدهای که بیشتر به دوران اینترنت در دههی ۹۰ میلادی نزدیک است تا دوران وب ۲.۰.
به همین دلیل آقای وزیر، لطفا منبع آمار خود را بگویید تا دستکم شهروند منحرفی مانند من به راه راست هدایت شود!
در این وبلاگ بارها در مورد تاثیر سرعت اینترنت بر پیشرفت جامعه و همچنین جنگ نرم صبحت کردهام و برای آن چندین مثال هم آوردم. اما نکتهای که باعث شد این مطلب را بنویسم، ویدئوی مربوط به پروژهی هنری گوگل است. پروژهای که در آن ۱۷ موزهی مطرح دنیا در زمینهی تابلوهای نقاشی به صورت رایگان و مجازی در اختیار تک تک کاربران اینترنت در سرتاسر جهان قرار گرفته است.
آمیت سود (Amit Sood) که مدیر این پروژه است، در یکی از کنفرانسهای TED در مورد این این پروژه به خوبی توضیح داده است:
اما حالا شاید شما با دیدن این ویدئو از خود بپرسید که این پروژه چه ربطی به سرعت اینترنت و جنگ نرم در ایران دارد؟
در جواب این سوال شما باید بگویم که اگر سرعت اینترنت در ایران مناسب بود و زیر ساختهای لازم وجود داشت و به جای آنکه میلیونها تومان برای سانسور اینترنت و یا جنگ نرم و زدن وبسایتهای خبری که دو ریال هم ارزش ندارند، دولت ایران اینگونه پروژها را تعریف میکرد و در آن تخت جمشید، میدان نقش جهان اصفهان و دهها موزهی ایران را به فضای مجازی یا همان اینترنت میبرد چه میشد؟ آیا غیر از این بود که ایران فرهنگ خودش را به دیگر نقاط جهان صادر میکرد؟ آیا این چیزی جز گسترش فرهنگ ایران در جهان است؟ علاوه بر آن کم بودن سرعت اینترنت در ایران آیا غیر از این است که دسترسی کاربران برای غوطهور شدن در دستیابی به اطلاعات اینترنت را کاهش میدهد؟
به همین دلیل باید در جواب سینه چاکان جنگ نرم و این دست مزخرفات بگویم که ای آقا یا خانمی که میلیون میلیون پول میدهید تا وبسایتهای خبری کپی- پیست (Copy- Paste) ایجاد شود، اگر این پولها را در کارهایی ماندگار مانند پروژهای شبیه Google Art خرج کنید، هم در جنگ نرم خودتان پیروز میشوید و هم فرهنگ ایران را به جهانیان نشان میدهید.
خلاصهی کلام آنکه راه رسیدن به پیروزی زیاد است اما اگر شما بخواهید چشمان خود را باز کنید که با شواهد موجود سالها طول خواهد کشید!
یکی از مشکلات عمدهی کاربران اینترنت در ایران کم بودن سرعت اینترنت است تا جایی که براساس آمار وبسایت Speedtest.net، ایران در جایگاه ۱۴۴ در میان ۱۵۲ کشور جهان ایستاده است. سرعتی که معادل ۶۱ کیلوبیت بر ثانیه است!
در توجیه این سرعت کم، رضا تقیپور، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات علت محدودیت سرعت اینترنت برای کاربران خانگی را اینگونه اعلام میکند: «تعریفی که نهادهای فرهنگی از اینترنت برداشت کردهاند استفاده دانشگاهها، سازمانهای تجاری و بانکها از پهنای باند پرسرعت است اما زمانی که کاربردهای جدیدی بر روی این شبکه تعریف شوند امکان ارتقاء از نظر زیر ساختهای فنی نیز وجود دارد.»
علاوه بر آن آقای تقیپور در برنامهی «نگاه یک» نه تنها وضعیت سرعت اینترنت در ایران را ایدهآل میداند، بلکه قیمت اینترنت در لندن را نیز ۲۰ پوند در ساعت اعلام میکند!
حال اگر از ادعای آقای وزیر در مورد قیمت اینترنت در لندن بگذریم به طوری که من در این شهر هزینهی اینترنتم به همراه خط تلفن در مجموع ۱۹٫۵ پوند (در حالی که سه ماه مجانی است) میشود، باید گفت که اصرار آقای تقیپور به این نکته که سرعت اینترنت برای کاربران خانگی مناسب است، کاملا بیاساس و از روی عدم اطلاع وی از دنیای اینترنت جدید است. اما علت این ادعای من چیست؟
۱- با تولد وب ۲٫۰ و به وجود آمدن ابزارهایی مانند پادکست، ویدئوبلاگ، iTunes U و…، سرعت بالای اینترنت یکی از مهمترین فاکتورهای پیشرفت یک جامعه شده است. زیرا در سالهای اخیر فضای اینترنت از فاز «متن» به فاز «چند رسانهای (Multimedia)» وارد شده است. به عنوان مثال میتوان به iTunes U اشاره کرد که به کمک آن میتوان هزاران کلاس درس دانشگاههای مختلف جهان را رایگان دانلود و تماشا کرد.
۲- یکی از رکنهای اساسی «دولت الکترونیک» که این روزها گوش خیلیها از این واژه پر شده است، سرعت بالای اینترنت است. سرعتی که باعث میشود تا بسیاری از هزینههایی که این روزها بر دوش اقتصاد و جامعهی ایران قرار دارند حذف شود. در این مورد شایان شلیله به صورت کامل توضیح داده است و خواندن این مطلبش را به شما توصیه میکنم.
۳- آموزش از راه دور با سرعت بالای اینترنت معنا پیدا میکند، زیرا اینترنتی که هر لحظه امکان قطع شدن داشته باشد و یا نتوان از طریق آن ویدئوهای مختلف مربوط به کلاسهای درس و یا فایلهای مختلف درسی را دانلود کرد، هیچ معنایی ندارد.
اما اگر تمام نکات بالا را تنها چند خط تایپ شده بدانیم که در حرف زیبا به نظر میرسند، دیدن ویدئوی زیر را به شما توصیه میکنم. ویدئویی که باعث شد تا ایدهی این مطلب به ذهن من برسد. در این ویدئو یکی از مسئولین TED به خوبی توضیح میدهد که چگونه اینترنت باعث شده است تا بسیاری از روابط تغییر پیدا کند و برخی از کاربران ره صد ساله را یک شبه طی کنند. از دید من شاهبیت این ویدئو از دقیقه ۱۶ به بعد است که میتوان مشاهده کرد که TED چگونه توانسته در یکی از مناطق آفریقا تاثیرات عمیقی بگذارد و باعث بهتر شدن وضعیت زندگی مردم آن منطقه شود.
در نهایت این نکته را دوباره تکرار میکنم که آقای وزیر، از خواب بیدار شوید، اینترنت اگر ابزاری برای جنگ نرم است، ابزاری برای ارتقا آموزش، بهداشت، فرهنگ و… هر جامعهای نیز است.
اگر توییتر من را دنبال کرده باشید، در چند روز اخیر دیدهاید که در مورد بزرگنماییای که توسط رسانهها در مورد ماجرای اینترنت ملی شده است چندین بار توییت کردهام. در همین راستا امروز مطلبی برای مردمک با عنوان «اینترنت ملی؛ از شایعه تا واقعیت» نوشتم که در آن به صورت مفصل به آنچه در چند هفتهی اخیر در مورد اینترنت ملی گذشته است، پرداختهام.
بارها مسئولین ایران برای آنکه جایگاه ممتاز ایران را در جهان نشان دهند، از آمار و ارقام مختلف استفاده کردهاند. اما نکتهای که همواره برای من سوال بوده، منبع این آمار و ارقام است و اینکه این مقامها و ردهبندیها چگونه است و بر چه اساسی انجام گرفته است.
