ندای امروز

بررسی وضعیت فیلترینگ اینترنت در ایران یکی از مواردی است که شدیدا به آن علاقه دارم و جمع‌آوری اعداد و ارقام در این زمینه بهترین اتفاقی است که می‌تواند برای روشن‌تر شدن این وضعیت در ایران بیافتد. علت جمع‌آوری اعداد و ارقام از وضعیت فیلترینگ در ایران هم به این برمی‌گردد که تاکنون هیچ اعداد و ارقام به صورت دقیق وضعیت فیلترینگ در ایران را روشن نکرده‌اند و نبود این اطلاعات دقیق باعث شده است که اخبار مختلف و ضدونقیضی در این مورد منتشر شود.

امروز در فوربس با خبری جالب و هیجان‌انگیز در مورد ابزاری جدید از  تُر برخورد کردم که نتایج آن بسیار جالب است. براساس این خبر، تُر ابزاری جدید با نام OONI-probe برای بررسی وضعیت فیلترینگ و سانسور اینترنت در سرتاسر جهان ایجاد کرده است که با نصب و اجرای این ابزار، OONI-probe به صورت خودکار شروع به بررسی امکان دسترسی به یک میلیون وب‌سایت برتر در الکسا می‌کند و سپس نتایج بررسی را به صورت عمومی و رایگان در دسترس عموم و محققان قرار می‌دهد تا از آن استفاده کنند و این مورد یعنی دسترسی آزاد به نتایج این ابزار را که می‌توان بهترین بخش ماجرا دانست!

به عنوان مثال یکی از طراحان این ابزار به نام آرتورو فیلاستو (Arturo Filasto) در سفری که به آمریکا داشته است، از طریق OONI-probe متوجه شده است شرکت تی- موبایل (T-Mobile) با نصب نرم‌افزاری با نام وب گارد (Web Guard) اجازه دسترسی به برخی از وب‌سایت‌ها را نمی‌دهد که لیست کامل این وب‌سایت‌ها از طریق این آدرس در دسترس هستند. و یا آنکه این ابزار ثابت کرده است که مقامات فلسطینی به شرکت‌های ارائه دهنده‌ی خدمات اینترنتی اعلام کرده بودند که وب‌سایت‌های خبری و مخالفین را فیلتر کنند که نتایج این بررسی در اینجا در دسترس هستند.

اگر شما هم علاقه دارید که به صورت داوطلبانه در جمع‌آوری اطلاعات دقیق در مورد وضعیت فیلترینگ در جهان و به خصوص ایران شریک شوید، می‌توانید از اینجا ONNI-probe را دانلود و آن را اجرا کنید. البته به این نکته دقت کنید که این ابزار در مراحل ابتدایی است و چهره‌ای زیبا ندارد و پر از کدهایی است که ممکن است شما را گیج کند!

قبلا گفته بودم که فیلترینگ و سانسور، سیاست‌هایی هستند که در نهایت شکست می‌خورند و شاید اعتراض حامیان سابق فیلترینگ اینترنت در ایران نسبت به فیلترینگ گسترده‌ی اینترنت در ایران را بتوان شاهدی دیگر بر این ادعا دانست.

در ادامه‌ی همین ادعا، چند روز پیش با مطلبی جالب در وب‌سایت افسران دات آی آر مواجه شدم که شاهدی دیگر بر ناکارآمدی فیلترینگ اینترنت در ایران است به طوری که سربازان جنگ نرمی که هدف خود را مبارزه با جنگ نرم دشمن می‌دانند، به صورت رسمی روش‌های دور زدن فیلترینگ برای دسترسی به فیس‌بوک و توییتر را آموزش می‌دهند! این مطلب که با عنوان «ورود به سایت فیس‌بوک و twitter بدون محدودیت» در تاریخ ۱ اردیبهشت ۱۳۹۱ توسط کاربری به نام «مسعود مسعودی» منتشر و در ۲ اردیبهشت به عنوان مطلب برگزیده‌ی وب‌سایت افسران انتخاب شده است، به صورت مرحله به مرحله دور زدن فیلترینگ وب‌سایت‌های فیس‌بوک و توییتر را آموزش می‌دهد:

با مشاهده‌ی این مطلب و انتخاب شدن آن به عنوان مطلب برگزیده توسط کاربران افسران، آنچه به نظر من جالب آمد، آن است که حامیان و کسانی که سخن از جنگ نرم و… می‌زنند، خود به ساختار فیلترینگ در ایران اعتقاد ندارند و سعی در دور زدن آن دارند! دور زدنی که به صورت کاملا شفاف از ناکارآمدی و میزان نارضایتی از وضعیت فیلترینگ اینترنت در ایران خبر می‌دهد.

در دو سال اخیر هر از چند گاهی یکی از مسئولین ایران سخنانی در مورد اینترنت و شبکه‌های اجتماعی زده است.  روز یکشنبه، ۲۵ دی ماه سال جاری نیز از روزهایی بود که یکی از مسئولین ایران به نام لطف‌الله سیاهکلی، معاون رسانه‌ی مجازی سازمان صدا و سیما در مورد اینترنت و ماجرای پهنای باند آن در ایران سخن گفت که می‌توان آن را شاهکاری دانست و میزان درک درست از اینترنت را در این سخنان مشاهده کرد!

معاون رسانه مجازی سازمان صدا و سیما گفت: مشکل اینترنت در کشور از نبود فضای مجازی ناشی می‌شود و اینکه ایرانی‌ها تمام امور را بر بستر اینترنت انجام می‌دهند و به این دلیل نیز گلایه‌ها از نوسانات این سرویس، افزایش می‌یابد.

به گزارش ایتنا لطف‌الله سیاهکلی در گفت‌وگو با فارس در پاسخ به این سوال که مهم‌ترین مشکل فعلی اینترنت در ایران را چه می‌بینید و چه راهکاری برای آن دارید، اظهار داشت: به اعتقاد من، در ایران مشکل اینترنت نداریم؛ بلکه به اشتباه از فضای اینترنت استفاده می‌کنیم.

معاون رسانه مجازی سازمان صدا و سیما افزود: به اعتقاد من، مشکل اینترنت در ایران، از نبود فضای مجازی ناشی می‌شود که در نتیجه آن، ایرانی‌ها برای انجام تمام امور، به جای فضای مجازی از اینترنت استفاده می‌کنند.

وی ادامه داد: به این ترتیب زمانی که تمام امور بر بستر اینترنت انجام می‌شود، بالطبع گلایه‌ها از نوسانات این سرویس، نیز بیشتر می‌شود.

سیاهکلی تصریح کرد: باید حل این موضوع باید ابر اطلاعاتی و ابر داده و فضای مجازی را در کشور ایجاد کنیم که اینترنت بخشی از آن باشد و به این وسیله بخش اعظم ارتباطات مورد نیاز کاربران برقرار خواهد شد.

سیاهکلی تاکید کرد: تمام نیاز‌ها بر بستر اینترنت جهانی نیست و اگر بخواهیم عمده نیاز‌هایمان را از اینترنت جهانی جهانی پاسخ دهیم، اگر تمام پهنای باند جهان را نیز برای آن بخریم، مشکلات را کم می‌کند، اما حل نمی‌کند.

معاون سازمان صدا و سیما با ذکر مثالی توضیح داد: ارائه پهنای باند جهانی مانند ارائه تلفن دو صفر است؛ در حالی که امکان اتصال به دو صفر برای تمام مشترکان تلفن فراهم است، اما مشترکان برای ارتباطات داخل کشور خود از تلفن دو صفر استفاده نمی‌کنند و این مثال، تعبیری از فضای مجازی و اینترنت جهانی است. (منبع)

اگر از پاراگراف آخر سخنان آقای سیاهکلی بگذریم که با ۱۰ بار خواندن رابطه‌ی تلفن دو صفر با فضای مجازی و اینترنت جهانی را نفهمیدم، آنچه که برای من جالب است آن است که آقای سیاهکلی زمانی حرف از استفاده‌ی زیاد از فضای اینترنت می‌زند که یکی از اهداف دولت ایران ایجاد دولت الکترونیک برای راحتی بیشتر مردم است! براساس این گفته‌ی آقای سیاهکلی مردم داخل ایران نباید از اینترنت برای کارهایی مانند پرداخت قبض، صحبت کردن و… استفاده می‌کنند چون باعث می‌شود که پهنای باند زیادی مصرف شود. و البته نباید فیلم‌های صدا و سیما را بر روی وب‌سایت این سازمان مشاهده کنند چون پهنای باند زیادی مصرف می‌شود!

علاوه بر آن سوالی که پاسخ آن برای من جالب است تعریف آقای سیاهکلی از پهنای باند است و اینکه پهنای باند را معاون رسانه مجازی سازمان صدا و سیما چه می‌داند که سخن از کافی نبودم تمام پهنای باند جهان برای ایران می‌زند!

خلاصه آنکه آنچه که از این سخنان روشن است عدم درک و یا نداشتن اطلاعات درست معاون رسانه مجازی سازمان صدا و سیما از اینترنت، پهنای باند و تاثیر آن در بهبود زندگی مردم است.

اگر توییتر من را دنبال کرده باشید، در چند روز اخیر دیده‌اید که در مورد بزرگنمایی‌ای که توسط رسانه‌ها در مورد ماجرای اینترنت ملی شده است چندین بار توییت کرده‌ام. در همین راستا امروز مطلبی برای مردمک با عنوان «‎اینترنت ملی؛ از شایعه تا واقعیت» نوشتم که در آن به صورت مفصل به آنچه در چند هفته‌ی اخیر در مورد اینترنت ملی گذشته است، پرداخته‌ام.

در این مطلب سعی کرده‌ام که آنچه که حقیقت دارد را به گوش خوانندگان این مطلب برسانم چون مانند گذشته که همواره تکرار کرده‌ام، اطلاعات غلط از بی‌اطلاعی و نداشتن اطلاعات بسیار خطرناک‌تر است.

در چند روز اخیر بحث راه‌اندازی اینترنت ملی و قطع دسترسی کاربران ایرانی از شبکه‌های جهانی اینترنت بسیار داغ شده است به طوری که اکثر خبرگزاری‌های فارسی زبان نسبت به این خبر واکنش نشان دادند و کار به جایی رسید که تکذیبهٔ خبر قطع شدن ایران از شبکهٔ جهانی اینترنت نیز به سرعت منتشر شد.

اما شاید نکته‌ای که در این میان همچنان و با توجه به تکذیب شدن آن در فضای وب و در میان کاربران اینترنت در ایران به چشم می‌خورد نگرانی بالقوهٔ آن‌ها در مورد آیندهٔ اینترنت در ایران و اتصال به شبکهٔ جهانی اینترنت است که در این مطلب به چند و چون این نگرانی و بررسی آیندهٔ اینترنت در ایران پرداخته خواهد شد.

علل قطعی و اختلال در شبکهٔ اینترنت ایران چیست؟

با نگاهی به اخبار و گزارش‌های منتشر شده و همچنین ایمیلی که شرکت خدمات اینترنت پرسرعت شاتل به کاربران خود ارسال کرده است، می‌توان علت اختلال و قطعی شبکهٔ اینترنت در ایران را شرکت ارتباطات زیرساخت دانست. این شرکت مسئول تهیهٔ پهنای باند اینترنت برای ایران است و تمامی پهنای باند اینترنتی مصرفی توسط کاربران ایرانی توسط این شرکت تامین و به شرکت‌های واسطه مانند شاتل یا پارس آنلاین فروخته می‌شود.

با نگاهی به ایمیل ارسالی از سوی شاتل می‌توان به این نکته رسید که بسته به نوع وب‌سایت و همچین چگونگی تبادل اطلاعات بین کاربران اینترنت در ایران و وب‌سایت هدف، سرعت اینترنت به صورتی هوشمند دستکاری می‌شود. به عنوان مثال مدت زمان اتصال به گوگل در شرایطی که از گواهینامهٔ SSL استفاده شود در برخی مواقع ۵ برابر زمانی است که از گواهینامهٔ SSL استفاده نشود.

به همین دلیل و با توجه به شواهد موجود می‌توان گفت که برخلاف گذشته و گفته‌های مسئولین ایران، اختلال در اینترنت و قطعی‌های پی‌درپی به دلیل افتادن لنگر کشتی و یا حملهٔ کوسه‌ها به فیبرهای نوری نبوده است، بلکه به صورت هوشمند و با توجه به محتوایی که کاربر درخواست می‌کرده است، سرعت اینترنت دستکاری می‌شده است.

اما آیا این اختلال‌ها به اینترنت ملی و قطع شدن کاربران ایران از شبکهٔ جهانی اینترنت مرتبط است؟ ادامه مطلب…

خدمات اینترنت پرسرعت شاتل بعد از اختلال‌ها و قطعی‌های پی در پی ایمیلی را به تمام مشتریان خود زده است که به نکات جالبی در مورد وضعیت اینترنت و اختلال‌های مربوط به آن در هفته‌های اخیر اشاره کرده است. متن زیر بدون هیچ کم و کاستی هر آنچه است که این شرکت به مشتریان خود ایمیل کرده است که خواندن آن بخشی از وضعیت اینترنت در این روزهای اخیر را تا حدودی روشن می‌کند (قسمت‌هایی را که دارای اهمیت بوده‌اند را من پررنگ کرده‌ام):

مشترک گرامی (XXXXX):

علاقه‌مندیم به اطلاع برسانیم که متاسفانه بررسی‌های انجام شده توسط کارشناسان فنی شاتل طی روزهای اخیر، نشان از آن دارد که استفاده از برخی سرویس‌های اینترنت دچار محدودیت‌هایی شده یا در برخی از ساعات شبانه روز با اختلالاتی همراه گردیده است. بر این اساس، کاربران در استفاده از پروتکل‌ها یا سرویس‌هایی همچون صفحات https ،VPN و… با مشکلات گاه بسیار جدی رو به رو هستند. به عنوان مثال صفحات مربوط به ایمیل یاهو، جی‌میل و… ممکن است با تاخیر قابل توجه باز شود و یا با سرعت بسیار محدود در اختیار کاربران قرار گیرد. کارشناسان فنی شاتل با نمونه گیری‌های متعدد در Zoneهای متفاوت شبکه این موضوع را بررسی کرده‌اند و نمودار چند نمونه از این بررسی‌ها که تاخیرها در باز شدن اینگونه صفحات را نشان می‌دهد در زیر آورده شده است. نمودارهای زیر زمان باز شدن صفحات را به ثانیه در ساعات مختلف نشان می‌دهد. هر چند این موضوع دایمی نیست و در ساعات مختلف شبانه روز و حتا برای کاربران مختلف متفاوت است، اما اختلال و محدودیت همچنان وجود دارد. به عنوان مثال، حتا ممکن است زمانی که یک کاربر برای باز کردن صفحه‌ی https خاصی با مشکل جدی رو به رو باشد، کاربر دیگری اصلا چنین مشکلی را تجربه نکند:

نمودار شماره ۱- متوسط زمان باز شدن صفحه اول گوگل از طریق پروتکل HTTPS. با وجود کم حجم بودن این صفحه، متوسط زمان Load شدن این صفحه بالا است و در طول روز بسیار متغیر است.

نمودار شماره ۲- متوسط زمان باز شدن صفحه اول گوگل از طریق پروتکل HTTP و به طور عادی همان گونه که مشاهده می‌شود در بازه زمانی مشابه، مدت زمان باز شدن این صفحه در مقایسه با حالت HTTPS، بسیار کم است و در طول شبانه روز نیز از یک روند تقریبا ثابت برخوردار بوده است.

نمودار شماره ۳: متوسط زمان باز شدن صفحه اول kernel.org از طریق پروتکل HTTPS. با وجود کم حجم بودن این صفحه، متوسط زمان Load شدن این صفحه بالا است و در طول روز بسیار متغیر است.

نمودار شماره ۴: متوسط زمان باز شدن صفحه اول yahoo از طریق پروتکل HTTP و به طور عادی. همان گونه که مشاهده می شود در بازه زمانی مشابه، مدت زمان باز شدن این صفحه بسیار کم است و در طول شبانه روز نیز از یک روند تقریبا ثابت برخوردار بوده است.

به هر روی، این تغییرات و مشکلات ایجاد شده مربوط به زیرساخت شبکه اینترنت کشور بوده و به کلی خارج از کنترل شاتل و دیگر شرکت‌های سرویس دهنده‌ی خدمات اینترنت است. با این همه، کارشناسان فنی ما در حال پی‌گیری، کسب اطلاعات بیشتر و برطرف ساختن آنها با سازمان‌های مربوطه هستند. اما متاسفانه زمان دقیقی برای برطرف ساختن این مشکلات وجود ندارد و شرکت شاتل و دیگر شرکت‌های سرویس دهنده‌ی خدمات اینترنت نیز کاری جز پی‌گیری برای حل آنها نمی‌توانند انجام دهند.

از توجه شما سپاس گزاریم.

امور مشترکین

گروه شرکت‌های شاتل